Thị trường điện cạnh tranh: Việt Nam đã có gì?

(Thị trường) - Cho tới nay ngành điện đã làm được gì và đến đâu để chuẩn bị cho cột mốc 2021-2023?

Theo Quyết định ngày 8/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ quy định về lộ trình, các điều kiện và cơ cấu ngành điện để hình thành và phát triển các cấp độ thị trường điện lực tại Việt Nam, thị trường điện lực tại Việt Nam được hình thành và phát triển qua 3 cấp độ:

Thị trường phát triện cạnh tranh (từ nay đến hết năm 2014); thị trường bán buôn điện cạnh tranh (thí điểm từ năm 2015 - 2016 và hoàn chỉnh từ năm 2017 - 2021) và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh thí điểm (từ năm 2021 – 2023) và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh (từ sau năm 2023).

Cho tới nay ngành điện đã làm được gì và đến đâu để chuẩn bị cho cột mốc 2021-2023? Về vấn đề này, TS Ngô Đức Lâm, chuyên gia thuộc Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam đã có sự tổng kết và chỉ ra một số vấn đề mà theo ông, ngành điện cần tiếp tục cải cách.

Trước hết, khâu phát điện đã có những chuyển biến tích cực, quy mô thị trường phát điện cạnh tranh không ngừng mở rộng. Từ năm 2000, các đơn vị sản xuất điện độc lập (ngoài EVN) bắt đầu tham gia đầu tư sản xuất điện.

EVN không còn là đơn vị duy nhất tham gia sản xuất điện, thay vào đó có Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam (TKV), các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Dù vậy, EVN và các đơn vị thuộc EVN (bao gồm các tổng công ty phát điện - GENCO) vẫn chiếm tỷ trọng chi phối trên thị trường phát điện.

Bản thân EVN, PVN, TKV đều là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước nên vấn đề chi phối của sở hữu nhà nước còn khá lớn, việc tạo lập thị trường cạnh tranh, bình đẳng cho các nhà đầu tư nhỏ là vấn đề cần quan tâm.

Thi truong dien canh tranh: Viet Nam da co gi?
Dự kiến đến năm 2021 Việt Nam phải có thị trường bán lẻ điện cạnh tranh

"Hệ thống phát điện gồm các nhà máy nhiệt điện, thủy điện, riêng nhiệt điện có nhà máy BOT, nhà máy của EVN, TKV, PVN, song các nhà máy BOT đã tham gia vào thị trường cạnh tranh hay chưa?

Các thủy điện lớn, vốn phải làm nhiệm vụ điều tiết cho nông nghiệp, có tham gia hay không? Việc cạnh tranh giữa các khối liệu đã đảm bảo đầy đủ?", TS Ngô Đức Lâm đặt câu hỏi.

Đối với thị trường điện bán buôn điện cạnh tranh, TS Ngô Đức Lâm cho rằng cần công khai thị trường này đã thực hiện đến đâu? Có bao nhiêu đơn vị? Những cơ quan nào xác nhận các đơn vị đó?

Cho đến nay, EVN vẫn đang độc quyền khâu truyền tải điện, phân phối, bán lẻ đến người sử dụng. Theo đó, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) đang thực hiện vai trò của đơn vị truyền tải điện, quản lý vận hành hệ thống lưới điện truyền tải cấp điện. EVNNPT hiện là công ty con do EVN nắm 100% vốn điều lệ. EVN cũng nắm giữ 100% các tổng công ty điện lực.

EVN đang quản lý toàn bộ hạ tầng cốt lõi của ngành điện, gồm hệ thống lưới điện (truyền tải và phân phối), các hệ thống đo đếm điện năng và hệ thống công nghệ thông tin phục vụ công tác vận hành hệ thống điện và thị trường điện.

Lưới điện truyền tải và phân phối do Tổng Công ty truyền tải điện quốc gia và 5 Tổng công ty điện lực gồm Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC), Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội (EVNHANOI) và Tổng công ty Điện lực TP.HCM(EVNHCMC) quản lý; hạ tầng đo điện năng do Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0) trực thuộc EVN quản lý...

"Việc tách truyền tải điện, điều độ điện ra khỏi hệ thống của EVN có thể làm được ngay nhưng đến nay vẫn chưa thấy làm. Tại sao EVN vẫn muốn giữ doanh nghiệp ấy lại?", TS Ngô Đức Lâm nhắc lại câu hỏi đã được ông đặt ra nhiều lần.

Nhắc lại tuyên bố của một vị lãnh đạo EVN khi trả lời phỏng vấn báo chí về việc khi có thị trường điện cạnh tranh, không còn giá điện bậc thang, giá điện sẽ lên, không có xuống, TS Ngô Đức Lâm cho biết, thị trường điện cạnh tranh với cơ chế một giá và giá thế nào là hai chuyện khác nahu.

"Không còn giá điện bậc thang, người nghèo dứt khoát bị ảnh hưởng. Nhưng ai là người chịu trách nhiệm nâng chất lượng cuộc sống lên để bù đắp cho người dân? Đó là Nhà nước, chứ EVN không thể làm thay. EVN là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và phải đóng thuế, thuế ấy được sử dụng để bù đắp cho người dân, còn kiểu bù chéo như hiện nay, EVN không mất gì mà lại được tiếng hỗ trợ người nghèo", TS Ngô Đức Lâm chỉ rõ.

Vị chuyên gia nhắc lại ý kiến của TS Nguyễn Văn Hanh, chuyên gia ngành điện trong hội thảo phản biện về 3 phương án cải tiến cơ cấu biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt do Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức vào năm 2015 để làm rõ hơn ý này.

Theo đó, khi góp ý về giá điện, TS Hanh cho rằng, giá bậc thang bán lẻ điện là 6 bậc, 5 bậc hay áp dụng một giá trong điều kiện hiện nay hoàn toàn không giải quyết được vấn đề gì.

"Dù là phương pháp nào cũng không làm thay đổi giá điện bình quân. Đây là biểu hiện quyền lợi của EVN. Thảo luận như vậy chỉ duy trì giữa các nhóm khách hàng với nhau mà thôi. Tôi quan tâm đến việc hiệu suất kém có bắt khách hàng chịu hay không? Giá điện bình quân làm thế nào để minh bạch, còn bao nhiêu bậc cũng được", TS Nguyễn Văn Hanh từng nói.

TS Ngô Đức Lâm một lần nữa nhấn mạnh, người dân không thắc mắc giá điện cao thấp, quan trọng là phải minh bạch: "Đã là thị trường thì phải có lên có xuống, có tăng có giảm, đằng ngày giá điện Việt Nam chưa bao giờ thấy giảm, đó không phải là thị trường. Khi có thị trường điện cạnh tranh, EVN sẽ buộc phải giảm".

Thành Luân

Thứ Ba, 28/05/2019 13:32

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện