Sáu hòn đá tảng sau khi Mỹ-Taliban ký thỏa thuận

(Bình luận quân sự) - Mỹ và Taliban mới ký thỏa thuận ngừng bắn ở Doha (Qatar) hôm 29/2 mà không có sự tham dự của chính phủ Afghanistan.

Ngay sau đó, đất nước này lại rơi vào tình trạng hỗn loạn chính trị. Giới phân tích cho rằng, ngay cả khi cuộc đối thoại liên Afghanistan giữa chính quyền Kabul và Taliban diễn ra vào ngày 10/3 đạt được những thành tựu nhất định và cuộc trao đổi 1000 tù binh giữa hai bên diễn ra suôn sẻ, thì triển vọng hòa bình ở Afghanistan vẫn còn rất xa vời.

Sau hon da tang sau khi My-Taliban ky thoa thuan
Hòa bình cho Afgahanistan còn nhiều chông gai

Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Taliban

Ngày 9/3, Đại tá Sonny Leggett, người phát ngôn các lực lượng Mỹ ở Afghanistan cho biết, các binh sĩ Mỹ đã bắt đầu rút khỏi Afghanistan, theo một phần của cam kết cắt giảm quân số từ mức hơn 12.000 binh sĩ hiện nay xuống còn 8.600 người trong vòng 135 ngày, kể từ khi ký kết thỏa thuận hòa bình lịch sử với Taliban hôm 29/2.

Thỏa thuận này đánh dấu việc ký kết thỏa thuận hòa bình đầu tiên sau hơn 18 năm chiến tranh, xúc tiến việc rút phần lớn quân đội Mỹ khỏi Afghanistan, mở ra hy vọng lớn lao kết thúc cuộc chiến dài nhất của Mỹ và cả đất nước nằm giữa Trung và Nam Á này.

Thỏa thuận càng có giá trị khi đích thân Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cũng đã có mặt để chứng kiến “giây phút lịch sử”.

Phát biểu tại lễ ký kết, ông Pompeo cho biết, Washington sẽ theo dõi chặt chẽ mức độ thực hiện những cam kết của Taliban và điều chỉnh tốc độ rút quân theo hành động của nhóm vũ trang này.

Nếu Taliban tuân thủ thỏa thuận thì Mỹ và NATO sẽ hoàn tất việc rút các lực lượng còn lại khỏi Afghanistan trong vòng 14 tháng.

Sự kiện này cũng đánh dấu tiến trình đối thoại liên Afghanistan giữa Taliban và chính quyền Kabul bắt đầu từ ngày 10/3, sau khi hai bên trao đổi tù nhân.

Theo thỏa thuận, chính quyền Kabul và Hoa Kỳ phải thả 5000 tù nhân Taliban và ngược lại, nhóm phiến quân này cũng phải thả 1000 binh sĩ Afghanistan.

Ngày 9/3, Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani đã công bố sắc lệnh phóng thích ít nhất 1.000 tù nhân Taliban lớn tuổi và ngược lại, tổ chức này cũng trao trả 1000 binh sĩ chính phủ.

Sắc lệnh này được hy vọng sẽ mở đường cho các cuộc đàm phán trực tiếp, đánh dấu một sự nhượng bộ ban đầu của chính quyền Kabul với Mỹ và tổ chức cực đoan Taliban.

Bình luận về vấn đề này, các chuyên gia lưu ý rằng, mặc dù thỏa thuận vừa đạt được (với điều kiện là nó được thực thi nghiêm túc) có tầm quan trọng rất lớn, nhưng chúng ta chỉ nên coi nó là một thỏa thuận ngừng bắn đơn thuần, chứ không phải một thỏa thuận hòa bình, bởi trong giới tinh hoa chính trị của đất nước này vẫn còn rất nhiều bất đồng.

Afghanistan đứng trước cuộc khủng hoảng chính trị

Quyết định của chính quyền Kabul được đưa ra vài giờ sau lễ tuyên thệ tái nhiệm Tổng thống nhiệm kỳ 2 của ông Ghani; nhưng người thất bại trong cuộc bầu cử là cựu Ngoại trưởng Abdullah Abdullah đã không công nhận kết quả bầu cử và cũng tổ chức một buổi lễ nhậm chức diễn ra cùng thời điểm ở thủ đô Kabul.

Ngay trước khi diễn ra lễ tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Afghanistan, đặc phái viên Mỹ Zalmay Khalizad tổ chức 3 cuộc gặp với ông Abdullah để tìm ra giải pháp dung hòa giữa hai bên; tuy nhiên nỗ lực hòa giải này đã không thành công.

Ông Abdullah hiện nhận được sự hậu thuẫn của đảng Jamiat, một trong những đảng chính trị lớn nhất đất nước và có thành trì tại miền bắc Afghanistan.

Ông này được đề nghị trao vai trò đứng đầu các cuộc đàm phán hòa bình với Taliban, cùng với một thỏa thuận chia sẻ quyền lực, cho phép đảng của ông nắm 40% ghế thành viên nội các.

Tuy nhiên, muốn đạt được một thỏa thuận như vậy, hai bên cần phải ngồi lại đàm phán và sau đó là chỉ định các bộ trưởng của mình, nhưng cả ông Ghani và ông Abdullah đều từ chối đối thoại.

Thậm chí, vị chính trị gia đối lập chỉ chấp nhận vai trò là người đứng đầu đất nước và ngay sau đó ông này đã tổ chức lễ nhậm chức “Tổng thống tự phong” của mình.

Những diễn biến vừa qua cho thấy một cuộc khủng hoảng chính trị đang nhen nhóm ở Afghanistan, nó có thể dập tắt mọi hy vọng về một giải pháp hòa bình và hòa giải tại đất nước này.

Sự hỗn loạn về chính trị có thể là dấu chấm hết cho tiến trình hòa bình ở Afghanistan, đó cũng là điều kiện thuận lợi để Taliban tập hợp sức mạnh và trở lại trong thời gian tới.

Sự kiện này đã khiến Mỹ hết sức lo ngại, Ngoại trưởng Pompeo tuyên bố, Hoa Kỳ kiên quyết phản đối bất cứ hành động nào nhằm thiết lập một chính phủ song song và mọi hành động sử dụng vũ lực để giải quyết những bất đồng chính trị.

Washington khuyến cáo Kabul nên ưu tiên thành lập một chính phủ đa thành phần và một đất nước Afghanistan thống nhất để hướng tới sự nghiệp hòa bình.

Hòa bình vẫn còn xa

Theo giới phân tích, mặc dù việc Mỹ đạt được thỏa thuận ngừng bắn với Taliban là bước tiến rất lớn, nhưng triển vọng hòa bình ở Afghanistan vẫn còn rất xa vời, rất nhiều vấn đề nảy sinh khiến việc thực hiện các thỏa thuận đạt được tại Doha sẽ cực kỳ phức tạp, đòi hỏi những nỗ lực cao hơn so với việc chuẩn bị thỏa thuận Mỹ-Taliban.

Một là: Afghanistan phải nhanh chóng giải quyết sự hỗn loạn chính trị. “Tổng thống tự xưng” Abdullah nhận được sự hậu thuẫn của Jamiat, một trong những đảng chính trị lớn nhất tại Afghanistan có phạm vi ảnh hưởng lớn ở miền Bắc đất nước.

Biến cố này đặt tương lai của đất nước trước ngưỡng khủng hoảng thực sự, bởi nếu không giải quyết được thì đừng nói gì đến việc thực thi thỏa thuận ngừng bắn với Taliban, mà thậm chí Afghanistan còn đứng trước nguy cơ bùng phát một cuộc nội chiến Nam-Bắc.

Hai là: Quan hệ phức tạp tay ba Washington-Kabul-Taliban. Các hoạt động quân sự ở Afghanistan chủ yếu diễn ra giữa Taliban và lực lượng đa quốc gia do Mỹ lãnh đạo; nhưng mối quan hệ phức tạp giữa Kabul và Taliban, khi Mỹ đàm phán với tổ chức này mà không thông qua chính phủ Afghanistan, cũng như việc thực thi cam kết của Taliban chấm dứt các hành động bạo lực để thích nghi với điều kiện hòa bình, là những vấn đề chính mà các bên cần nỗ lực đạt được. Nếu chỉ một bên không thực thi nghiêm túc, thỏa thuận sẽ bị phá vỡ.

Ba là: Trong chính giới Mỹ rất nhiều người có tư tưởng diều hâu, thù địch với Taliban. Sự phản đối của các nhóm diều hâu có thể khiến Hoa Kỳ không thể hoàn toàn rút khỏi Afghanistan, mà phải duy trì lâu dài ở đất nước này một lực lượng quân sự khoảng từ 4 nghìn đến 5 nghìn quân.

Khi đó đội quân này sẽ đóng vai trò như thế nào? Điều này sẽ dẫn đến sự không hài lòng của Taliban và chỉ cần một vụ va chạm ngoài ý muốn, thỏa thuận ngừng bắn sẽ bị phá vỡ.

Bốn là: Nguy cơ vỡ thỏa thuận bởi sự trỗi dậy của khủng bố IS. Quá trình rút quân của Mỹ có thể bị gián đoạn do sự can thiệp của bên thứ ba, mà nguy cơ lớn đến từ sự trỗi dậy của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS).

Thất bại ở Iraq và Syria đã khiến chúng gia tăng củng cố các căn cứ địa ở Afghanistan, biến nước này trở thành một thành trì mới. Nếu một hành động khủng bố lớn xảy ra trong quá trình rút quân, liệu Taliban và chính quyền Kabul có đủ sức đẩy lùi khủng bố IS? Hay biết đâu Taliban và IS sẽ bắt tay với nhau?

Năm là: Bất đồng về tương lai chính trị của Taliban. Đây là vấn đề rắc rối nhất bởi nhóm phiến quân này khó có thể chấp thuận giải giáp hoàn toàn để trở thành một đảng phái chính trị đơn thuần.

Taliban có lí do để lo sợ viễn cảnh mình có thể bị đàn áp một khi họ đồng ý từ bỏ vũ khí và nhóm phiến quân này có thể chỉ chấp thuận việc tồn tại cả hai cơ cấu chính trị và quân sự của mình giống như nhiều quốc gia châu Á, đặc biệt là ở Trung Đông. Hòa bình sẽ không đến nếu Taliban không hạ vũ khí, không đầu hàng chính phủ.

Sáu là: Hàng chục nghìn phiến quân Taliban sẽ đi về đâu? Các tay súng Taliban phần lớn là người của các bộ lạc khu vực biên giới với Pakistan, cùng với các tay súng người nước ngoài, có sở trường đánh du kích và tiến hành các chiến dịch khủng bố.

Giả sử Taliban chấp thuận giải giáp thì các tay súng bản địa của họ sẽ làm gì? Các tay súng nước ngoài sẽ đi về đâu? Nếu không giải quyết tốt vấn đề nâng cao chất lượng đời sống vật chất tinh thần của những con người này, Afghanistan sẽ bị cuốn vào một vòng xoáy chiến tranh mới.

Như vậy, cộng đồng quốc tế cần nhìn thẳng vào thực tế rằng, hòa bình ở Afghanistan vẫn còn một chặng đường rất xa, bởi có quá nhiều vấn đề phức tạp ảnh hưởng đến quá trình rút quân Mỹ khỏi Afghanistan.

Nếu Washington và Kabul cùng với Taliban không giải quyết được triệt để những vấn đề trên thì hòa bình ở Afghanistan sẽ vẫn mãi chỉ là niềm mơ ước.

Nguyễn Ngọc

 

Thứ Năm, 12/03/2020 07:50

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện