Sự thật về Chiến dịch Asphalt thời chiến tranh lạnh...

(Hồ sơ) - Một trong những sự kiện liên quan đến Chiến tranh lạnh vừa được hé lộ, đó là Chiến dịch Asphalt (OA)

Trong chiến dịch này, Na Uy đã bí mật khai quật hàng ngàn thi thể binh lính Liên Xô khiến dư luận quan tâm, báo Nước Nga sau những sự kiện lớn (RTBH) đầu tháng 12 đã sới lại vấn đề này.

Su that ve Chien dich Asphalt thoi chien tranh lanh...
 Lý do Na Uy bí mật khai quật hàng ngàn thi thể binh lính Liên Xô dần dần được hé lộ

Cội nguồn sự kiện

Theo Quỹ Trung tâm Narvik (SN) của Na Uy, sự kiện các tù binh Liên Xô bị cưỡng bức lao động trên tuyến đường sắt tuyến đường sắt giữa Mo i Rana đi Drag (Tysfjord)  ở Vùng Cực trong Thế chiến II đã được dư luận quan tâm nhắc đến.

Theo SN để làm sáng tỏ sự kiện trên, năm 2016 Viện Likhachev của Nga, Tổng cục Di sản Văn hóa Na Uy, Hội đồng Quận Nordland, Trung tâm Chiến tranh và Hòa bình Narvik, bảo tàng Helgeland, Nordlandsmuseet, Đại học Nord và UiT - Đại học Bắc Cực của Na Uy đã hợp tác nghiên cứu, làm sáng tỏ.

Tính đến năm 1988, Liên Xô và Na Uy đã hợp tác bảo vệ di sản văn hóa, bảo vệ môi trường ở vùng núi phía  Bắc của Na Uy. Năm 1995, việc bảo vệ di sản văn hóa đã được lồng ghép và tăng cường.

Gần đây, Tổng cục Di sản Văn hóa Na Uy còn tham gia vào nhiều dự án với các đối tác Nga, đặc biệt là về môi trường và di sản văn hóa. Đầu năm 2016, Chương trình hợp tác môi trường Na Uy-Nga đã được khởi động.

Dự án tập trung vào việc nghiên cứu việc giam giữ và lao động cưỡng của các tù nhân chiến tranh Liên Xô (POW) trên tuyến đường sắt nói trên, dự án dự kiến kết thúc vào cuối năm 2021.

Su that ve Chien dich Asphalt thoi chien tranh lanh...
Các tù binh Liên Xô tại trại Bjørnelva (Na Uy)

Theo RBTH,  mùa hè 1951, Na Uy thực hiện một trong những hoạt động tuyệt mật, Chiến dịch Asphalt (Operation Asphalt), gọi tắt OA , bí mật khai quật hàng ngàn thi thể binh lính Liên Xô.

Theo lệnh của chính phủ, hài cốt của những tù binh này được cho vào bao tải xây dựng, còn các tượng đài ghi công lao của họ thì cho nổ tung. Điều này khiến dân chúng địa phương Na Uy phẫn nộ, chưa kể ở Liên Xô.

Trong thời gian diễn ra chiến dịch OA, hài cốt của hàng nghìn binh sĩ Liên Xô được chôn cất tại nhiều nơi trên lãnh tổ Na Uy được bí mật khai quật và đưa tới một nghĩa trang duy nhất trên đảo nhỏ hẻo lánh thuộc Biển Na Uy.

Đôi nét về Chiến dịch Asphalt

Theo Quỹ Trung tâm Narvik, khi chiến tranh Triều Tiên bắt đầu vào mùa hè năm 1951, mối quan hệ Đông - Tây trở nên căng thẳng. Bộ Quốc phòng Na Uy bắt đầu cho thực hiện Chiến dịch Asphalt.

Thời gian Thế chiến II diễn ra, khoảng 100.000 tù binh Liên Xô (POW) đã bị giam giữ tại Na Uy. Đức Quốc xã đã sử dụng họ để lao động nặng nhọc, như khai thác mỏ, xây dựng công sự, giao thông đề phòng Đồng minh tấn công.

Chiến dịch OA được thực hiện bí mật, thực hiện chủ yếu vào ban đêm. Nhiều tượng đài trên nhiều nghĩa trang đã phải nổ tung để lấy hài cốt.

Su that ve Chien dich Asphalt thoi chien tranh lanh...
Các tù binh Liên Xô bị ép lao động xây dựng tuyến đường sắt Berlin- Murmansk.

Phần lớn các tù binh Liên Xô đều được giam giữ tại các trại tập trung thuộc các tỉnh miền Bắc. Ngoài huy độg xây dựng công sự Atlantikwall thì phần lớn được đưa đi xây dựng tuyến đường sắt Berlin- Murmansk.

Vì môi trường ăn uống khem khổ, lao động cực nhọc lại bị đánh đập tàn bạo nên nhiều người đã bỏ mạng trên công trường. Những người này được chôn cất trong các nghĩa địa gần nhà tù, con số tử vong tăng lên nhanh chóng khi chiến tranh lên đỉnh điểm.

Sau khi Phát xít Đức đầu hàng, và trước khi những tù binh tù binh được đưa về Liên Xô, tất cả các các nghĩa địa này bỗng dưng được “nâng cấp” thành những khu tưởng niệm tốt đẹp về những người đã khuất.

Cùng với việc làm trên, sau chiến tranh, những nơi này thường được những người thân của Hồng quân từ Liên Xô đến viếng. Khi Chiến tranh Lạnh diễn ra, những du khách này lại bị theo dõi, dòm ngó, bị tình nghi làm gián điệp vì nhiều trại tù nằm gần các cơ sở quân sự.  

Thậm chí còn có tin đồn, phần lớn du khách đến thăm viếng là gián điệp của Liên Xô, đến để thu thập các thông tin quân sự. Lý do Na Uy đưa ra là tạo điều kiện cho họ bí mật khai quật hài cốt để đưa đến một nơi khác.

Tên gọi của Chiến dịch Asphalt xuất phát từ có ý nghĩa thực của nó, tức, các bao bì đã từng được dùng để đựng nhựa đường (Asphalt) dùng cho xây dựng nay được được làm “quách” để đựng hài cốt của các POW của Liên Xô.

Theo những người chỉ huy OA thì chiến dịch diễn ra càng bí mật càng tốt, không để bất kỳ ai không phận sự biết, nhất là người dân địa phương. Có một điều, khiến cho những người dân địa phương phẫn nộ, đó là những tượng đài lâu nay họ được chăm chút lại bị cho nổ tung, nghĩa địa được dọn sạch một cách chóng vánh, vội vã.

Khi biết sự thật, các cư dân địa phương không khỏi tức giận và coi đây là sự xúc phạm. Đội quân khai quật mộ được bảo vệ có vũ trang để phòng lại sự tấn công từ người dân địa phương. Không có các cuộc biểu tình đã diễn ra, đến tháng 10, hơn 8.000 thi thể đã được khai quật và vận chuyển bằng tàu dọc theo bờ biển Na Uy.

Su that ve Chien dich Asphalt thoi chien tranh lanh...
Chiến dịch Asphalt bí mật khai quật mộ các tù binh Liên Xô và đưa về đảo Tjøtta

Bản thân công việc đã là một chuyện kinh khủng đối với bất kỳ ai tham gia. Các thi thể thối rữa được cho vào các túi giấy phủ nhựa đường.

Tại Mo i Rana, phía nam Polar Circle, những người khai quật đã gặp sự phản đối của một nhóm người dân địa phương, khiến công việc  gián đoạn.

Do sự phản đối của dân địa phương nên vẫn còn một số ít các ngôi mộ của POW ở miền Bắc Na Uy còn nguyên vẹn. Tor Steffensen,một trong những công nhân tham gia cải mả ở Finnmark cho hay:

“Chúng tôi là những người trực tiếp gom các bộ phận cơ thể vào các túi khác nhau. Chân, xương ống và xương sườn ở khắp mọi nơi, thuộc về nhiều người khác nhau nhưng lại chia đều và đôi khi lẫn lộn".

“Các ngăn ​​trong tàu chở đầy hài cốt từ các vùng khác nhau rồi đến Tjøtta. Tất cả đều được khử trùng liên tục bằng clo, xút và phenol. Mọi thứ hỗn độn, sặc mùi hóa chất, xếp đống từ mũi tàu đến đuôi tàu ”. Jan Brovold, người từng đảm nhận việc vận chuyển hài cốt đến Tjøtta cho hay.

Sau nhiều lẫn cân nhắc, chính phủ Na Uy đã chọn được một vị trí nghĩa địa mới. Đây là một hòn đảo xa xôi hẻo lánh, có tên Tjøtta.

Hòn đảo này còn liên quan đến một sự kiện khác, vào tháng 11 năm 1944, tàu M/S Rigel bị chìm cùng với khoảng 2.500 tù binh Liên Xô ngoài khơi nên Tjøtta đã được xem là một địa điểm tự nhiên lý tưởng để phục vụ mục đích này.

Su that ve Chien dich Asphalt thoi chien tranh lanh...
Tù binh Liên Xô sau hàng rào thép gai ở trại Falstad.

Căn nguyên của Chiến dịch OA

Sau chiến tranh, Na Uy và Liên Xô đã cùng nhau trông coi những gì còn lại, đảm bảo rằng chúng được chăm sóc một cách thích hợp.

Tuy nhiên, nhiều năm trôi qua, Chiến tranh Lạnh xảy ra  khiến mối hận thù đông- tây lại bùng nổ, đặc biệt là sau khi Na Uy gia nhập NATO bào năm 1949.

Chưa hết, công việc chăm sóc các ngôi mộ cần có sự thăm viếng thường xuyên của các đại biểu Liên Xô, Oslo ngày càng cảnh giác và lo ngại Liên Xô sẽ cài cắm gián điệp thông qua hoạt động này.

Việc điều tra các công dân Liên Xô trên lãnh thổ Liên Xô lẫn khi đến thăm mộ là điều không thể.

Để có thể kiểm soát hoàn toàn quá trình và ngăn chặn việc tạo ra một mạng lưới gián điệp Liên Xô rộng khắp và vững chắc, Bộ Quốc phòng Na Uy đã chọn phá hủy nhiều nghĩa trang, khai quật các thi thể và đưa họ đến một nghĩa trang chiến tranh hẻo lánh trên đảo Tjøtta để việc thăm viếng trở nên khó khăn hơn.

Mặc dù đã được bảo mật nhưng tin tức về chiến dịch vẫn bị lộ, khiến dư luận tại Na Uy dậy sóng. Ngay cả các đối thủ chính trị cũng coi đây là một “hành động khủng khiếp”.

Riêng những người dân thường Na Uy, đặc biệt là những người cư trú tại các khu vực diễn ra cuộc khai quật thi đây còn khủng khiếp hơn.

Với họ, cuộc chiến vẫn còn nguyên trong tâm trí, nhiều người vẫn nhớ đến các tù nhân, những người mà họ đã cố gắng giúp đỡ đồ ăn thức uống bằng mọi cách có thể, nên phần lớn các tù binh Hồng quân đã sống sót.

Sự kiện này trong lịch sử Na Uy là một chương đáng xấu hổ, nó tiếp tục kéo dài cho đến ngày nay. Năm 1953, một phần của nghĩa trang Tjøtta mở cửa. 7551 tù nhân tù binh đã được cải táng, nhưng chỉ có 826 người được xác định tên tuổi.

Những bảng tên này tại một thời điểm nào đó đã được gỡ bỏ và cất giấu trong một tòa nhà nông trại, cho đến khi chúng được phát hiện lại vào năm 2005. Sau nhiều tranh cãi, giờ đây đã có khoảng 4.800 cái tên được thêm vào và được đặt trên bức tường xung quanh nghĩa trang.

Chiến dịch Asphalt hoàn toàn kết thúc vào mùa đông năm 1951. Nó diễn ra tại khoảng 200 nghĩa địa trên khắp lãnh thổ Na Uy.

Theo Bộ Ngoại giao Na Uy, nghĩa trang trên đảo chứa hài cốt của 8.804 tù nhân Liên Xô, chỉ có 978 người trong số đó đã được xác định danh tính.

Mặc dù Liên Xô và Na Uy đã tiếp tục hợp tác liên quan đến việc chôn cất lại các binh sĩ của Hồng quân, mối quan hệ giữa hai nước đã trở nên tồi tệ trong nhiều năm sau đó.

  • Khắc Nam

Thứ Tư, 09/12/2020 07:14

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện