Cuộc chiến giá dầu: Mỹ nắm dây thòng lọng?

(Quan hệ quốc tế) - Nga và Saudi Arabia đang là những “diễn viên” nhưng Mỹ cũng đóng một vai trò “ngầm” rất quan trọng và có khả năng tác động tới cuộc chơi.

Lưỡng bại câu thương

Trong cuộc chiến giá dầu hiện nay, Nga và Saudi Arabia đang là những “diễn viên” chính. Tuy nhiên, nước Mỹ cũng đóng một vai trò “ngầm” rất quan trọng và có khả năng tác động tới cuộc chơi.

Hiện có ý kiến đánh giá Nga chưa có chiến lược rõ ràng vì vừa muốn duy trì hạn ngạch nhưng cũng không muốn mở rộng cuộc chiến giá dầu với Saudi Arabia. Ban đầu, Nga chỉ muốn gia hạn thỏa thuận hiện tại cho đến cuối tháng 6 để có thời gian xác định hậu quả của dịch COVID-19.

Theo Nga, việc cắt giảm mới sẽ không thể giải quyết dứt điểm vấn đề dư thừa trên thị trường.

Về mặt thương mại, Nga không muốn giảm sản lượng để nhường thị phần cho Mỹ. Chủ tịch Tập đoàn dầu khí Rosneft của Nga, ông Igor Sechin cho rằng giảm sản lượng sẽ rơi vào bẫy của Mỹ.

Cuoc chien gia dau: My nam day thong long?
Mỹ đang treo dây thòng lọng trong cuộc chiến giá dầu?

Nga cũng đứng trước tình thế lưỡng nan bởi việc cắt giảm sản lượng dầu của nước này mang lại lợi ích cho ngành dầu khí Mỹ, trong khi Washington liên tục đưa ra các biện pháp trừng phạt mới đối với ngành năng lượng của Nga. Nhưng không cắt giảm sản lượng, giá dầu sụt giảm lại tác động mạnh trở lại nguồn thu ngân sách và nền kinh tế Nga.

Ngân sách của Nga hiện được đánh giá ít phụ thuộc hơn vào giá dầu so với năm 2016 (năm bắt đầu thực hiện thỏa thuận OPEC+).

Xuất khẩu của Nga năm 2017 đạt 353,1 tỷ USD, trong đó xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ chiếm 43%, khí tự nhiên và khí nhân tạo chiếm 12%; xuất khẩu năm 2018 đạt 443,1 tỷ USD.

Xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ chiếm 48%, xuất khẩu khí tự nhiên thường là các hợp đồng dài hạn nên vẫn đạt mức 12%, xuất khẩu dầu khí chiếm 60% lượng xuất khẩu.

Nhờ chính sách tài khóa nghiêm ngặt, Moscow đã tạo ra nguồn dự trữ trong Quỹ phúc lợi quốc gia trị giá gần 150 tỷ USD, chiếm khoảng 9% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nga. Năm ngoái, giá dầu ở mức 49 USD dường như cũng đã đủ để Nga đảm bảo cho ngân sách cân bằng.

Nga cũng không muốn leo thang cuộc chiến bởi đối với nước này, OPEC+ là một phương tiện của chính sách đối ngoại, nhờ đó Nga có thể mở rộng ảnh hưởng ở Trung Đông. Hơn nữa, quan hệ Nga-Saudi Arabia đã phát triển rất tích cực sau năm 2016.

Về mặt chuyên môn, giới phân tích đánh giá Nga gặp khó khăn trong việc tăng sản lượng để bù đắp cho giá thấp. Sản lượng của Nga trong tháng 2/2020 lên tới 11,3 triệu thùng/ngày. Ước tính các công ty Nga gia tăng công suất khoảng 0,5 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, về lâu dài, năng lực sản xuất của Nga sẽ giảm, vì trữ lượng dầu ở các mỏ đang khai thác đã dần cạn kiệt, trong khi việc khai thác các mỏ mới chưa có nhiều tiến triển do các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Giá dầu thấp đã làm suy yếu nền kinh tế Nga. Đồng rúp giảm giá so với USD và euro có lợi cho xuất khẩu và tiêu thụ nội địa, nhưng có nguy cơ làm tăng giá hàng tiêu dùng nhập khẩu và làm giảm thu nhập thực tế.

Cuoc chien gia dau: My nam day thong long?
Cả Nga và Saudi Arabia đang mắc bẫy Mỹ?

Trong khi đó, phản ứng từ Riyadh được coi là điển hình cho phong cách chính trị của Thái tử Mohammed bin Salman. Vị Thái tử 34 tuổi của Saudi Arabia được đánh giá là người có tính cách bốc đồng và sẵn sàng chấp nhận rủi ro.

Khả năng cân bằng ngân sách và đảm bảo lợi ích quốc gia của Saudi Arabia hiện đang bị đặt dấu hỏi. Theo tính toán của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), để cân bằng ngân sách trong năm 2019, Riyadh cần bán dầu ở mức giá 86,5 USD.

Một giả thuyết được IMF công bố vào tháng 2 cho thấy các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm cả Saudi Arabia, có thể duy trì ngân sách ở mức trung bình vào năm 2034 nếu giá dầu ổn định lâu dài ở mức 55 USD/thùng.

Đối với cả Saudi Arabia và Nga, giá dầu giảm mạnh gây thiệt hại về kinh tế và cả chính trị với những rủi ro đáng kể. Triển vọng của nền kinh tế toàn cầu đã làm dấy lên lo ngại cuộc khủng hoảng hiện tại sẽ làm tổn hại nghiêm trọng đến cả hai nước.

Các bên cần có nhau

Cho tới nay, việc Nga từ chối tiếp tục giảm sản lượng và Saudi Arabia “tuyên chiến” vẫn được coi là nguyên nhân chính khiến giá dầu mỏ sụt giảm tới 30% trong bối cảnh dịch viêm đường hô hấp cấp COVID-19 diễn biến phức tạp.

Trên thị trường quốc tế, nguồn cung đã giảm tổng cộng 3,5 triệu thùng/ngày từ các nguồn cung của Iran, Libya và Venezuela, song cung vẫn dư thừa, do đã được bù đắp bằng việc gia tăng sản xuất tại Brazil, Iraq và đặc biệt là Mỹ.

Theo giới phân tích, các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với các quốc gia dầu mỏ cũng góp phần dẫn đến giá dầu xuống thấp. Bên cạnh đó, Mỹ hiện là nhà xuất khẩu ròng dầu mỏ và là nhà sản xuất dầu lớn nhất trên thị trường thế giới.

Năm 2019, nước này sản xuất 12,3 triệu thùng dầu mỗi ngày, trong đó 8,5 triệu thùng được khai thác từ đá phiến. Với sự tăng trưởng sản xuất dầu từ đá phiến, nguồn cung nói chung đã tăng đáng kể.

Cuoc chien gia dau: My nam day thong long?
Dầu mỏ đang trở thành vũ khí quan trọng trong tay Mỹ

Đầu tư của Mỹ cũng giữ vai trò quan trọng trong việc khôi phục giá dầu. Hiện tại, nhiều công ty năng lượng phân khúc nhỏ của Mỹ đang bên bờ vực phá sản. Chính phủ Mỹ nhiều khả năng sẽ có những biện pháp hỗ trợ tài chính tạm thời cho các công ty này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ cố gắng giữ giá dầu ở mức thấp, đồng thời vẫn đảm bảo sự tồn tại của ngành năng lượng Mỹ trong năm bầu cử 2020. Lợi thế của Mỹ trong cuộc chiến hiện nay nằm ở chỗ xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ (bao gồm khí tự nhiên) chỉ chiếm 11% tổng lượng xuất khẩu.

Tuy nhiên, khi tình hình trở nên “thê thảm” hơn (như cách gọi của một lãnh đạo công ty Lukoil của Nga), Nga và Saudi Arabia hoàn toàn có khả năng đi đến thỏa hiệp về cắt giảm sản lượng thêm một lần nữa. Tín hiệu được Moscow phát đi khi nhấn mạnh rằng “sợi dây” đàm phán với OPEC vẫn chưa bị cắt đứt.

Đối với Nga, hợp tác với Saudi Arabia được đánh giá có vai trò rất quan trọng trong chiến lược ở Trung Đông. Ngược lại, Saudi Arabia dù là đồng minh của Mỹ nhưng đang giảm dần vị thế do Washington không muốn dựa vào nguồn năng lượng của Saudi Arabia.

Do đó, thời gian qua có nhiều dấu hiệu cho thấy Saudi Arabia đã lựa chọn và thúc đẩy hợp tác với Nga.

Hợp tác với Nga không chỉ giúp Saudi Arabia duy trì được vị thế trên thị trường năng lượng bấp bênh mà còn có được sự ủng hộ nhất định về mặt quân sự.

 Do đó, Riyadh và Moscow có thể sẽ tiếp tục “ngụp lặn” trong cuộc chiến giá dầu và buộc Mỹ cùng phải trả giá nhưng cánh cửa đàm phán vẫn mở và triển vọng khôi phục giá dầu là không thể bác bỏ.

Đông Triều

Chủ Nhật, 29/03/2020 18:32

Sự Kiện