INSTEX vận hành: EU lừng khừng với khủng hoảng Iran-Mỹ

(Quan hệ quốc tế) - Kênh thương mại EU-Iran sắp được vận hành lần đầu tiên trong vài ngày tới, chứng minh quyết tâm của EU trong việc tôn trọng thỏa thuận JCPOA.

Ngày 4/7, Bộ trưởng Tài chính Pháp Bruno Le Maire cho biết trong vài ngày tới, kênh thương mại đặc biệt với Iran mang tên Công cụ hỗ trợ doanh nghiệp INSTEX sẽ có những giao dịch đầu tiên.

INSTEX được thiết lập do Pháp, Anh, Đức (3 nước châu Âu trong P5+1) với Iran, là một cơ chế trao đổi thương mại nhằm tránh việc giao dịch tài chính trực tiếp. Thay vào đó, các hoạt động thương mại được thay thế bằng việc đổi hàng hóa lấy hàng hóa. Đây được cho là hình thái phù hợp nhất giúp Iran có thể tránh được các biện pháp trừng phạt và cô lập từ Mỹ, phát sinh qua mọi hành động giao dịch thanh toán bằng đồng USD.

INSTEX có hiệu quả áp dụng trong mọi nước thành viên của EU. Phát biểu tại Ba Lan, Bộ trưởng Le Maire cho biết: "Chúng tôi muốn INSTEX đi vào thực thi càng sớm càng tốt và tôi hy vọng INSTEX sẽ là một công cụ hiệu quả, một hình mẫu cho mọi hoạt động tương tự sau này".

INSTEX là một công cụ chủ chốt trong những nỗ lực của EU nhằm đảm bảo thỏa thuận hạt nhân lịch sử JCPOA. Nó được ra đời tháng 1/2019, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi JCPOA vào tháng 5/2018 và áp đặt trừng phạt xuất khẩu năng lượng Iran vào tháng 11/2018.

INSTEX van hanh: EU lung khung voi khung hoang Iran-My
Bộ trưởng Tài chính Pháp khẳng định INSTEX có hiệu lực trong vài ngày tới

Năm 2019, Iran đã nhiều lần thúc giục châu Âu nhanh chóng đưa INSTEX vào hoạt động nếu không muốn thỏa thuận JCPOA bị phá hoại. Tuy nhiên, rất nhiều lần EU chậm trễ trong việc triển khai hình thái công cụ thương mại này. Từ khi hình thành đến nay, sau 6 tháng, INSTEX lần đầu tiên đứng trước cơ hội được kích hoạt.

Cơ hội này được đưa ra trong bối cảnh Iran đã hết kiên nhẫn. Tổng thống Hassan Rouhani tuyên bố hôm 4/7: "Không thể chịu đựng các hành động của Mỹ hơn nữa. Iran sẽ chuyển từ hình thái nhẫn nhịn sang đối đầu". Bằng chứng cho sự đối đầu đó, Tehran từng bước giảm các cam kết của họ trong JCPOA. Dự kiến 7/7 này, lần đầu tiên sau 4 năm kể từ khi ký kết thỏa thuận hạt nhân, Iran sẽ vượt mức làm giàu uranium cho phép.

Đáp lại, phía Mỹ khẳng định không còn bất kỳ cơ hội đàm phán nào với Iran. Với hai nước sẽ chỉ còn sự đối đầu và Iran sẽ phải "trả giá đắt" nếu tiếp tục duy trì sự đe dọa đến an ninh khu vực và toàn cầu của họ thông qua các chương trình hạt nhân.

Iran đã đáp trả, Mỹ vẫn cực đoan và đơn phương với các chiến lược của mình. Và đây là thời điểm EU phải gánh vác sứ mệnh của mình: dùng ảnh hưởng và hành động để trấn an cả phía Iran và nước Mỹ đồng minh.

Cần phải chú ý thêm vào những khuôn khổ lĩnh vực mà INSTEX được áp dụng đầu tiên: hỗ trợ thanh toán trong dược phẩm, y tế, thực phẩm... Trong khi nguồn thu chính của Iran xuất phát từ dầu, và Mỹ cũng tập trung áp đặt trừng phạt vào ngành xuất khẩu dầu của Iran.

Trong bối cảnh EU và Mỹ đang đứng trước nguy cơ bùng nổ một cuộc đối đầu thương mại, thậm chí là chiến tranh thương mại khi đầu tháng 7, Bộ Tài chính Mỹ đưa ra một bản danh sách đánh thuế mới với hơn 50 tỷ USD hàng hóa châu Âu và thị trường Mỹ. Mọi động thái đối đầu vào lúc này của EU chỉ khiến leo thang căng thẳng thương mại với Mỹ.

Mặt khác, EU vẫn đang trong tình trạng mâu thuẫn nội bộ giữa phe theo đuổi cấp tiến, chủ động trước Mỹ, tìm lại vị thế châu Âu (đứng đầu là Pháp, Đức) với phe thân Mỹ (đứng đầu là Ba Lan và nhóm nước Baltic).

  • Đỗ Tú

Thứ Bảy, 06/07/2019 07:49

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện