Mỹ-Iran tiếp tục lên gân: Vùng Vịnh bên vực thẳm chiến tranh

(Quan hệ quốc tế) - Mỹ-Iran tiếp tục lên giọng cứng rắn; Anh, Đức, Pháp và Nga, Trung Quốc bất lực, nguy cơ chiến tranh đang lơ lửng trên bầu trời vùng Vịnh.

Mỹ-Iran không ai chịu nhún nhường

Hồi tháng 4, Mỹ liệt Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran vào danh sách khủng bố. Iran trả đũa bằng cách tuyên bố Bộ tư lệnh Chiến trường Trung tâm của quân đội Mỹ (CENTCOM) và các lực lượng liên quan, kể cả ở Trung Đông, đều là các nhóm khủng bố.

Một tháng trước, tại eo biển Hormuz, mà 40% lượng dầu mỏ của thế giới được chuyên chở qua con đường này, hai tàu chở dầu của Ả Rập Saudi cũng như một tàu treo cờ Na Uy và một tàu treo cờ Các Tiểu vương quốc A-rập thống nhất đã bị tấn công. Mỹ cáo buộc Iran tấn công tàu chở dầu và gửi đến Vịnh Ba Tư nhóm tấn công tàu sân bay Abraham Lincoln, một nhóm tàu đổ bộ tấn công và bốn máy bay ném bom B-52. Điều đó làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến mới ở Vịnh Ba Tư.

Tiếp theo, các biện pháp trừng phạt cứng rắn mới mà Mỹ áp đặt với Iran hồi cuối tháng 6 sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giới lãnh đạo Tehran. Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei và các cộng sự của ông sẽ mất quyền truy cập vào các công cụ tài chính.

Đây là một phản ứng với việc chiếc máy bay không người lái của Mỹ bị bắn hạ vào ngày 20 tháng 6 trên không phận quốc tế thuộc eo biển Hormuz. Theo dữ liệu của Mỹ, chiếc UAV bị tên lửa phòng không Iran bắn trúng. Sau đó, Tổng thống Trump đã ra lệnh cho quân đội tấn công Iran. Chiến dịch tấn công đã đi vào giai đoạn đầu tiên [chuẩn bị], trước khi bị hủy bỏ. 

Tehran đưa ra tối hậu thư rằng, cuộc đối thoại với Mỹ chỉ có thể xảy ra sau khi dỡ bỏ lệnh trừng phạt và Liên minh châu Âu chỉ còn cơ hội cuối cùng để không phá vỡ Thỏa thuận hạt nhân Iran (Iran Nuclear Deal - IND, hay còn gọi là Kế hoạch Hành động chung toàn diện - JCPOA). Rõ ràng, Tehran không có ý định mặc cả và bắt đầu đưa ra những cảnh báo nguy hiểm.

Tối hậu thư hạt nhân của Iran

Bài viết trên trang web của hãng thông tấn Nga Sputnik nhấn mạnh, Iran đã cảnh báo rằng, họ sẽ nối lại hoạt động sản xuất plutonium cấp vũ khí nếu các đối tác châu Âu không tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận hạt nhân. Hạn chót cho châu Âu (Ngày X) là vào 07/7.

My-Iran tiep tuc len gan: Vung Vinh ben vuc tham chien tranh
Căng thẳng tiếp tục leo thang ở vùng Vịnh sau tuyên bố tiếp tục làm giàu Uranium của Iran

"Kể từ ngày 7 tháng 7, chúng tôi sẽ đưa lò phản ứng nước nặng Arak về trạng thái cũ, mà theo lời của các bạn (nước ngoài), trạng thái này là nguy hiểm bởi vì lò phản ứng có thể sản xuất plutonium" - Tổng thống Hassan Rouhani tuyên bố.

Theo những quy định trong JCPOA, Tehran đã cam kết xây dựng lại lò phản ứng Arak để nghiên cứu hạt nhân cho mục đích hòa bình và sản suất đồng vị phóng xạ cho y học và công nghiệp. Sau khi được nâng cấp theo cách này, lò phản ứng không thể sản xuất plutonium cấp độ vũ khí.

Iran giải thích rằng, họ đã đưa ra tối hậu thư bởi vì Washington vi phạm thỏa thuận hạt nhân và áp đặt các biện pháp trừng phạt, nhưng các nước còn lại trong P5+1 là Đức, Pháp, Anh, Trung Quốc và Nga (trừ Mỹ) không có khả năng giải quyết các vấn đề còn lại trong Kế hoạch Hành động chung toàn diện về giải pháp đối với chương trình hạt nhân của Iran.

Iran chờ đợi và thất vọng gì ở EU?

Các nước châu Âu từ lâu chờ đợi việc khởi động cơ chế INSTEX để thanh toán trực tiếp với Iran, để giúp Tehran lách các đòn trừng phạt của Washington. Thỏa thuận về INSTEX đã đạt được vào tháng 1, nhưng tiến độ thực hiện cơ chế này mới được bắt đầu trong thời gian gần đây.

Cụ thể vào ngày 01 tháng 7, EU đã tuyên bố về việc cơ chế thanh toán với Iran được đưa vào hoạt động. Liên minh châu Âu đã nói về ý định kết nối các nhà khai thác từ các nước thứ ba vào cơ chế INSTEX, trong số đó có cả Nga. Nhưng, Moscow nghi ngờ tính hiệu quả của cơ chế này.

Người đứng đầu cơ quan ngoại giao Nga là ông Sergei Lavrov đã chỉ ra rằng, quá trình tạo ra INSTEX đã kéo dài gần một năm và cơ chế này chưa thực hiện bất kỳ giao dịch nào. Ngoài ra, cơ chế này hoàn toàn không dành cho thị trường dầu mỏ, thứ mà Iran muốn hơn cả.

Cơ chế INSTEX nhằm hỗ trợ hoạt động trao đổi thương mại với Iran chỉ liên quan tới lương thực, dược phẩm và nhân đạo, tức là các thứ hàng không bị Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt. Cơ chế này không dành cho tất cả các nước muốn giao dịch với Iran, mà chỉ cho các thành viên EU.

My-Iran tiep tuc len gan: Vung Vinh ben vuc tham chien tranh
Mỹ đã tăng cường lực lượng quân sự rất mạnh đến vịnh Ba Tư

Với tuyên bố này, có thể khẳng định rằng, Iran chẳng cần gì đến INSTEX của châu Âu, mà Tehran cần những đối tác thiết thực hơn để có thể giúp nước này nhận được tiền từ xuất khẩu dầu mỏ.

Những bước đi đầu tiên của Iran

Ngoài lời hứa đưa lò phản ứng Arak về trạng thái cũ để sản xuất plutonium cấp vũ khí, Tehran có ý định thực hiện một số biện pháp khác. Vài ngày trước tối hậu thư mới, báo chí cho biết rằng, Tehran cũng đã vượt quá giới hạn uranium làm giàu ở mức độ thấp, vốn trước đây được quy định trong Kế hoạch Hành động chung toàn diện.

Donald Trump phẫn nộ viết trên Twitter rằng, “hãy cẩn thận với những lời đe dọa, Iran!”. Tổng thống Iran Rouhani nói rằng, nước này sẽ làm giàu uranium “với bất kỳ số lượng nào mà họ muốn”, nếu không có thỏa thuận hạt nhân mới nào được đưa ra.

Các thanh sát viên IAEA đã ghi nhận việc Tehran vi phạm giới hạn về khối lượng nguyên liệu hạt nhân được phép sở hữu. Đồng thời, các thanh sát viên quốc tế vẫn có thể tiếp cận các cơ sở hạt nhân của Iran và đây là một trong những điểm trong thỏa thuận hạt nhân mà Iran vẫn tuân thủ. 

Nhưng vào hồi tháng 5, Tehran đã tuyên bố đình chỉ một số cam kết theo thỏa thuận hạt nhân và lưu ý rằng, nếu trong vòng hai tháng các đối tác [còn lại trong P5+1] không cố gắng gây áp lực với Washington, Iran sẽ tiếp tục làm giàu uranium đến cấp độ 19,75%. Ngoài ra, họ sẽ dừng lại quá trình hiện đại hóa lò phản ứng hạt nhân Arak theo hướng phục vụ dân sinh.

Iran muốn gì?

Trong cuộc phỏng vấn của Sputnik, ông Andrei Baklitski, thuộc Trung tâm nghiên cứu tư vấn độc lập PIR có trụ sở tại Moscow nhận xét rằng, chiến lược gây áp lực tối đa lên Iran có thể được giải thích bởi tham vọng chính trị của Trump.

Theo logic của ông, nên phá hủy mọi thứ mà Tổng thống Barack Obama đã xây dựng trước đây và tạo ra những thứ mới. Chính quyền Obama đã có thể ký kết một thỏa thuận với Tehran, có nghĩa là bây giờ cần phải phá hủy thỏa thuận này và đạt được những thỏa thuận mới.

My-Iran tiep tuc len gan: Vung Vinh ben vuc tham chien tranh
Nếu Iran tiếp tục làm giàu hạt nhân, nguy cơ chiến tranh rất dễ xảy ra

Ngược lại, Tehran đã nhiều lần tuyên bố rằng, mục tiêu của họ là duy trì thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch Hành động chung toàn diện 2015.

Trong cuộc phỏng vấn của Sputnik, bà Yulia Sveshnikova, nhà nghiên cứu tại Đại học Kinh tế Cao cấp Nga, đã lưu ý rằng, phản ứng của Iran là khá tự nhiên. Sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân, tất nhiên Iran cũng không thể một mình tuân thủ. Mọi thứ đã dừng lại và Tehran đang gây áp lực lên châu Âu để họ tìm cách nào đó đạt thỏa thuận với Mỹ.

Vị chuyên gia Nga nhận xét rằng, đáng tiếc là cả Moscow và Bắc Kinh đều không có đòn bẩy nào đủ sức nặng đối với Washington, trong khi đó, EU thì không dám chống lại Mỹ. Ngoài ra, Iran không phải là một thị trường mang lại lợi nhuận cao, do đó, không có ai muốn tranh cãi với Washington để bảo vệ lợi ích của Tehran.

Iran làm giàu hạt nhân: Đường đến chiến tranh

Một nguyên nhân khiến Thỏa thuận hạt nhân Iran rơi vào bế tắc một phần là do giới phân tích phương Tây và các chuyên gia trong khu vực đều cho rằng, hiện nay Iran khó có thể nuôi ý định chế tạo vũ khí hạt nhân.

Vào năm 2005, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei đã ban hành một giáo lệnh (fatwa) cấm sản xuất, tàng trữ và sử dụng vũ khí hạt nhân. Mục tiêu chính của chương trình hạt nhân Iran là phát triển tiềm năng khoa học và kỹ thuật chính thức hòa bình.

Tuy nhiên, mặc dù đã chuyển đổi hướng nghiên cứu nhưng Iran vẫn có nền tảng công nghệ cần thiết và lượng nhiên liệu hạt nhân không nhỏ. Nếu thỏa thuận mới với Mỹ không thể đạt được, tiềm năng này vẫn hữu dụng với Iran trong việc chế tạo đầu đạn hạt nhân. Điều này là một yếu tố quan trọng trong chiến lược răn đe của Tehran.

Tuy nhiên, cả Mỹ và các đồng minh của Hoa Kỳ do Saudi Arabia và Israel đứng đầu coi việc Iran tái làm giàu Uranium và Plutonium là bước đi còn nguy hiểm hơn cả việc Iran liên tục tấn công chống lại các mục tiêu dầu mỏ của các nước Ả rập và lợi ích của Mỹ trong khu vực.

Mỹ cùng với hai đồng minh Israel và Saudi Arabia sẽ kiên quyết buộc Iran phải dừng việc tiếp tục các kế hoạch có nguy cơ tiếp cận với vũ khí hạt nhân, bất kể việc phải áp dụng các hành động quân sự. Nếu Iran tái làm giàu hạt nhân, chắc chắn sẽ nổ ra chiến tranh vùng Vịnh.

Thiên Nam

Thứ Bảy, 06/07/2019 07:16

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện