Mỹ làm Địa Trung Hải dậy sóng: Tại Thổ hay bởi Nga?

(Quan hệ quốc tế) - Trong khi các đồng minh của Mỹ leo thang căng thẳng tại Đông Địa Trung Hải, Nga được cho là đã "té nước theo mưa", buộc Mỹ phải hành động...

Mỹ dỡ bỏ trừng phạt Cộng hòa Cyprus, Địa Trung Hải dậy sóng 

Ngày 1/9, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho biết Washington chính thức cam kết dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí kéo dài suốt 33 năm qua đối với Cộng hòa Cyprus và sẽ thúc đẩy hợp tác an ninh với đảo quốc này, theo AFP.

“Cộng hòa Cyprus là một đối tác chủ chốt tại khu vực Đông Địa Trung Hải. Chúng tôi sẽ miễn trừ hạn chế về việc bán khí tài và các dịch vụ quốc phòng không gây sát thương cho Cộng hòa Cyprus trong tài khóa tới”.

Về phần mình, vì chờ đợi việc Mỹ xóa bỏ lệnh cấm vận này đã lâu, nên ngay lập tức Tổng thống Cộng hòa Cyprus Nicos Anastasiades đã bày tỏ sự hoan nghênh đối với động thái của Washington.

Đáng nói là Mỹ quyết định dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Cộng hòa Cyprus và thúc đẩy hợp tác an ninh với đảo quốc này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa các đồng minh của Mỹ tại Đông Địa Trung Hải đang gia tăng.

My lam Dia Trung Hai day song: Tai Tho hay boi Nga?
Các đồng minh của Mỹ liên tục gia tăng căng thẳng tại Đông Địa Trung Hải

Cụ thể là hai đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương là Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp đã có những mâu thuẫn về nguồn hydrocarbon tiềm năng tại khu vực này, nảy sinh từ bất đồng của hai nước về phạm vi thềm lục địa.

Mọi việc bắt đầu từ sự kiện diễn ra ngày 25/11/2018, khi Cộng hòa Cyprus, Israel, Hy Lạp và Italy tuyên bố thỏa thuận về việc cùng xây dựng tuyến đường ống dưới biển dài nhất thế giới để vận chuyển khí đốt từ Đông Địa Trung Hải đến châu Âu.

tại cuộc gặp, Nicosia cho biết thêm, dựa vào kết quả khoan thăm dò của Tập đoàn Exxon Mobil, Tập đoàn Total và Tập đoàn Eni tại vùng đặc quyền kinh tế của Cộng hòa Cyprus, nước này sẽ tham gia sâu hơn vào dự án đường ống "3 nhất" nói trên.

Cụ thể, nếu phát hiện mỏ khí đốt có trũ lượng lớn, Cộng hòa Cyprus sẽ thúc đẩy việc triển khai kế hoạch xây dựng nhà máy hóa lỏng khí đốt và xây dựng đường ống nối với đường ống dẫn khí đốt Đông Địa Trung Hải.

Ngày 27/11/2018, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã lên tiếng cảnh báo việc thăm dò dầu khí "đầy liều lĩnh" tại Đông Địa Trung Hải sẽ là mối đe dọa đối với Cộng hòa Cyprus và Hy Lạp.

Bởi theo quan điểm của Ankara, hoạt động thăm dò dầu khí như vậy có thể lấy đi tài nhiều nguyên ở ngoài khơi Cộng hòa Cyprus, điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi của Bắc Cyprus được bảo trợ bởi Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngày 29/5/2020, Thổ Nhĩ Kỳ thông báo sẽ cho tàu nghiên cứu đến Đông Địa Trung Hải phục vụ kế hoạch thăm dò dầu khí ở khu vực này vì độc lập về năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày 10/8/2020, tàu Oruc Reis đã đến Đông Địa Trung Hải.

Ngay trong ngày 10/8/2020, Hy Lạp đã có phản ứng với hành động của Thổ Nhĩ Kỳ, khi Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis họp bàn với các lãnh đạo quân đội và đặt các hạm đội của hải quân nước này trong tình trạng sẵn sảng chiến đấu.

Thủ tướng Mitsotakis cũng đã thảo luận vấn đề xung đột tại Đông Địa Trung Hải với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel và Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương Jens Stoltenberg.

Ngày 12/8/2020, một tàu chiến của Hy Lạp đã va chạm với một tàu chiến của Thổ Nhĩ Kỳ ở phía Đông Địa Trung Hải. Dù sự việc được miêu tả chỉ là "một vụ tai nạn", song điều đó cho thấy tình hình tại khu vực này rất căng thẳng.

Sự căng thẳng đã được đẩy lên cao hơn, khi ngày 26/8/2020, Hy Lạp tiến hành cuộc tập trận chung với Pháp, Italy và Cộng hòa Cyprus kéo dài trong 3 ngày ở phía Nam Cộng hòa Cyprus và đảo Crete của Hy Lạp, thuộc Đông Địa Trung Hải.

Bộ Quốc phòng Hy Lạp cho biết tình trạng căng thẳng và bất ổn ở Đông Địa Trung Hải đã làm gia tăng những tranh chấp trong các vấn đề liên quan đến tự do hàng hải và cuộc tập trận chung là nhằm mục đích thúc đẩy tôn trọng luật pháp quốc tế.

Như vậy, trong 2 năm qua, các đồng minh của Mỹ đã liên tục làm nóng ở Đông Địa Trung Hải và Thổ Nhĩ Kỳ gần như bị cô lập. Trong bối cảnh ấy, việc Mỹ bãi bỏ lệnh cấm vũ khí cho Cộng hòa Cyprus sẽ làm cho Địa Trung Hải thêm dậy sóng.

My lam Dia Trung Hai day song: Tai Tho hay boi Nga?
Địa Trung Hải có thể dậy sóng sau hành động của Mỹ bỏ trừng phạt Cyprus

Washington hành động chỉ vì Ankara hay bởi tại Moscow?

Động thái của Washington đã bị Ankara chỉ trích dữ dội. Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng quyết định của Mỹ “không đếm xỉa đến “sự công bằng và cân bằng” tại đảo quốc Cyprus và Ankara kêu gọi Washington “xem xét lại” quyết định.

“Nói cách khác, với tư cách là một nước bảo trợ, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tiến hành các biện pháp đáp trả cần thiết, phù hợp với trách nhiệm lịch sử và pháp lý của mình để đảm bảo an ninh cho người Cyprus gốc Thổ Nhĩ Kỳ".

Như vậy, thoạt nhìn có thể thấy động thái của Washington chẳng khác nào là chia rẽ các đồng minh, mà mục đích hướng tới là cô lập Ankara. Tuy nhiên, theo giới phân tích, việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt Cyprus bởi tại Nga hơn là chỉ vì Thổ. Tại sao vậy?

Còn nhớ, ngày 22/4 vừa qua, Ngoại trưởng Mike Pompeo từng tuyên bố rằng Mỹ có kế hoạch dỡ bỏ trừng phạt Cộng hoà Cyprus, nếu chính quyền tiểu quốc này cho đóng cửa cảng với tàu chiến của Hải quân Nga hoạt động trên Địa Trung Hải.

Cộng hoà Cyprus rất quan tâm đến việc được Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, vì điều này đã được Nicosia nhiều lần đề cập, do vậy gần như chắc chắn Cộng hoà Cyprus sẽ làm theo gợi ý của Mỹ và có thể đóng cửa các cảng với tàu của Hải quân Nga.

Theo các chuyên gia quân sự, bằng biện pháp như vậy, Mỹ có thể hoá giải nguy hại từ việc Nga tăng cường sức mạnh ở Địa Trung Hải, nhất là việc các tàu chiến Nga được trang bị tên lửa hành trình thường xuyên đến Đông Địa Trung Hải.

"Mỹ đã nhận ra mình đang mất quyền kiểm soát Địa Trung Hải. Trước đây, tàu chiến Nga chỉ xem Địa Trung Hải lò nơi quá cảnh, nhưng nay Hải quân Nga hiện diện gần như thường trực ở Địa Trung Hải, khiến Mỹ không thể đối phó", Avia-pro dẫn thuật.

Dù chính quyền Cộng hoà Cyprus không có bình luận chính thức nào về vấn đề này, tuy nhiên trước viễn cảnh được Washington xem xét dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, chắc chắn Nicosia sẽ xem xét một bước đi như vậy.

Xin nhắc lại, ngày 25/2/2015, Cộng hoà Cyprus và Liên bang Nga đã ký kết thỏa thuận, cho phép tàu Hải quân Nga được quyền cập các bến cảng trên hòn đảo lớn thứ ba ở Địa Trung Hải này, theo BBC.

Thoả thuận trên là kết quả cuộc đàm phán giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin với Tổng thống Cộng hoà Síp Nicos Anastasiades nhân chuyến thăm Nga. Thỏa thuận đã giúp chính thức hóa tình trạng Hải quân Nga sử dụng cảng của Cộng hoà Cyprus.

Dù Tổng thống Nga trấn an các nước khác không nên lo lắng, bởi tàu Hải quân Nga cập cảng của Cộng hoà Cyprus chủ yếu phục vụ hoạt động chống khủng bố và cướp biển, song thực tế Nga đã khai thác Thoả thuận Nga-Cyprus cho nhiều mục đích.

Vì vậy, nếu Nicosia "chịu đèn" Washington thì đó sẽ một vấn đề rất nghiêm trọng đối với Hải quân Nga, khi cập cảng của Cộng hoà Cyprus gần như đã là nhu cầu thường xuyên với các chiến hạm của Nga hoạt động tại Địa Trung Hải.

Trong bối cảnh các đồng minh của Mỹ leo thang căng thẳng tại Đông Địa Trung Hải, Nga được cho là đã "té nước theo mưa", cho gia tăng các lực lượng hiện diện ở vùng biển chiến lược này, tạo ra mối lo ngại của của Mỹ và đồng minh.

My lam Dia Trung Hai day song: Tai Tho hay boi Nga?
Nga tăng cường hiện diện tại Địa Trung Hải

Điều đó thể hiện rõ qua việc Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg, ngày 12/6 vừa qua, khi ông bày tỏ quan ngại sâu sắc về sự gia tăng hiện diện của Hải quân Nga ở đông Địa Trung Hải.

Theo người đứng đầu Ban điều hành NATO, sự gia tăng hiện diện của Hải quân Nga tại vùng biển chiến lược này sẽ là mối đe dọa nghiêm trọng tới chiến lược của Mỹ-NATO ở Trung Đông-Bắc Phi, trong bối cảnh tình hình Libya đang rất nguy hiểm.

Như vậy, dỡ bỏ trừng phạt Cộng hòa Cyprus đã trở nên cấp bách và Washington đã hành động, mà việc thể hiện "nhất bên trọng nhất bên khinh" giữa Athen-Nicosia với Ankara chỉ là "bình phong", còn vô hiệu Moscow mới là mục đích.  

Giới phân tích cho rằng, Mỹ có thể vô hiệu Thoả thuận Nga-Cyprus vì Moscow khai thác thoả thuận cho nhiều mục đích khiến Nicosia có thể "trở cờ", nhưng Mỹ không thể vô hiệu Nga để cùng đồng minh độc chiếm Địa Trung Hải từ động thái này.

Còn bài toán hóc búa mà Washington đặt ra với Moscow trong trường hợp Nicosia "trở cờ" thì Tổng thống Putin đã có lời giải và đáp số - lời giải và đáp số của bài toán khó đó mang tên : Tartous, Syria.

Ngọc Việt

Thứ Năm, 03/09/2020 13:34

Sự Kiện