Nga tàng hình ở Libya, Tổng thống Putin tính gì?

(Quan hệ quốc tế) - Tổng thống Putin lựa chọn cho Nga tàng hình tại Libya là cách "chạy chỗ" cho nước cờ mới liên quan tới quân cờ chiến lược Saif al-Islam Gaddafi...

Nga vẫn tàng hình ở Libya

Ngày 30/6, một biên đội máy bay quân sự của Nga được cho là xuất phát từ căn cứ không quân Hmeimim ở Syria hướng tới sân bay quân sự Al-Jufra hiện do Quân đội Quốc gia Libya kiểm soát, đã bị phát hiện trên không phận Syria, theo Avia-Pro.

"Theo dữ liệu, có ít nhất 3 máy bay quân sự của Nga đã được nhìn thấy trên bầu trời Libya, bao gồm 2 máy bay vận tải hạng nặng An-124 và Il-76 và 1 máy bay đặc biệt Tu-154 của Bộ Quốc phòng Nga thường được sử dụng chuyên chở khách VIP".

Điều này hoàn toàn trái ngược với tuyên bố của chính phủ Nga rằng tại Libya không có quân đội chính quy của nước này hiện diện, vì vậy không thể xác định được lý do biên đội máy bay Nga vừa xuất hiện tại Libya.

Huyền thoại An-124 được thiết kế để vận chuyển hàng hóa cồng kềnh, có thể chứa máy bay chiến đấu, trực thăng hoặc tên lửa phòng không, những vũ khí mà LNA đang có nhu cầu rất lớn. Vì vậy, việc nó xuất hiện tại Libya là điều rất đáng chú ý.

Nga tang hinh o Libya, Tong thong Putin tinh gi?
An-124 Ruslan huyền thoạia đã được cho là đã đáp xuống Libya

Quân đội Quốc gia Libya và Chính phủ Đoàn kết Quốc gia Libya cũng như lính đánh thuê được Thổ Nhĩ Kỳ đưa từ Syria sang Libya tham chiến đã tập trung binh lực rất lớn gần thành phố Sirte, chuẩn bị cho một trận chiến quyết định.

Vì vậy, biên đội máy bay quân sự của Nga vừa xuất hiện trên không phận Libya đã được giới chuyên gia nhận định là nhằm hỗ trợ cho lực lượng LNA trong trận chiến quyết định với lực lượng GNA và lực lượng của Thổ Nhĩ Kỳ ở thành phố Sirte.

Nga đã bị phương Tây cáo buộc là âm thầm đưa máy bay chiến đấu và các thiết bị quân sự khác đến Libya, mà có thể là hàng viện trợ của Nga, hoặc để cung cấp cho lực lượng ủy nhiệm, hoặc chở hàng của đồng minh LNA tới Libya.

Đến nay Moscow vẫn phủ nhận can thiệp vào Libya, còn Bộ Quốc phòng Nga vẫn khẳng định không có quân đội chính quy của nước này hiện diện tại Libya. Tuy nhiên, trước cáo buộc của phương Tây thì Nga thường....không có ý kiến gì.

Theo giới phân tích, máy bay quân sự Nga xuất hiện trên không phận Libya và lực lượng ủy nhiệm của Nga xuất hiện trên chiến trường Libya là sự thật, vì nó không thể vô hình, chỉ là Moscow không công nhận thôi. Nghĩa là Nga chọn tàng hình tại Libya.

Điều gì khiến Tổng thống Putin vẫn lựa chọn cho Nga tàng hình tại Libya, trong khi Moscow hoàn toàn có thể chính thức can thiệp vào Libya vì cả LNA lẫn GNA đều gửi niềm tin vào chính phủ Nga và Tổng thống Putin?

Tổng thống Putin đang tính toán gì?

Có thể nhận diện, Tổng thống Putin vẫn lựa chọn cho Nga tàng hình tại Libya chứng tỏ Moscow không hoàn toàn ủng hộ LNA và cũng không hoàn toàn chống lại GNA, mà dường như Moscow hướng tới mục đích khác.

Giới phân tích cho rằng động thái của Moscow là nhằm tìm cách đưa nhân tố mà họ cho sẽ đóng vai trò nòng cốt trong bàn cờ chính trị Libya, trở lại. Đó là Saif al-Islam Gaddafi - con trai cố Tổng thống Muammar Gaddafi. Tại sao lại nhận định như vậy?

Thứ nhất, đối với Moscow, Saif al-Islam Gaddafi được xác định là nhân tố không thể thiếu trong việc kiến tạo hòa bình cho Libya.

Hẳn dư luận còn nhớ, ngày 13/11/2018, Phó Thủ tướng Nga Sergei Prikhodko khi đó đã cho hay:  "Nga không can thiệp vào Libya, nhưng quan tâm tới chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Libya, nên Nga liên hệ với tất cả các phe phái chính ở Libya".

Nga tang hinh o Libya, Tong thong Putin tinh gi?
Cả người của Mỹ và người thân Mỹ đều không thể xác lập niềm tin chiến lược với Nga

Trong khi đó, người đứng đầu Nhóm Liên lạc Nga về giải quyết vấn đề Libya Lev Dengov cho rằng, các quân cờ chính trong bàn cờ chính trị Libya hiện nay khó có thể xây dựng được nền tảng chung cho đời sống chính trị Libya thời hậu Gaddafi.

"Vấn đề nổi cộm là người Libya không quyết định được đối tác của họ là ai. Họ liên tục thay đổi lập trường. Đó là sai lầm chết người của các phe phái Libya và các nước phương Tây", ông Dengov nhấn mạnh, theo Sputnik.

Đặc biệt nhà chính trị Nga đã tiết lộ rằng Moscow vẫn liên lạc thường xuyên với Saif al-Islam Gaddafi - con trai cố Tổng thống Gaddafi - người mà Mỹ và các đồng minh phương Tây rất sốt ruột muốn biết tông tích sau khi được trả tự do.

"Saif đang suy nghĩ tích cực và có thể nói rằng Saif sẽ là một người tham gia quá trình chính trị ngày nay, theo cách này hay cách khác, vì một lý do đơn giản là có rất nhiều người Libya ủng hộ chế độ Gaddafi đang kỳ vọng vào Saif".

Đây là lần đầu tiên Nga cho biết quan điểm cụ thể về vấn để Libya và cũng là lần đầu tiên Moscow tiết lộ về mối liên hệ với nhân vật quan trọng nhất của chế độ Gaddafi có ảnh hưởng tới công cuộc "gieo dân chủ" của Mỹ-phương Tây.

Saif được khôi phục quyền công dân trong bối cảnh Libya hỗn loạn là lời cảnh báo cho phương Tây về chế độ Gaddafi, song họ bất lực vì người Libya không có niềm tin với họ. Và Moscow đã tìm cách nắm giữ quân cờ quan trọng này.

Thứ hai, đối với nội tình Libya, lực lượng ủng hộ Saif al-Islam Gaddafi hiện nay là nhiều hơn bất cứ lực lượng chính trị nào khác tại Libya.

Theo Tạp chí Mỹ Foreign Policy Journal, hơn 1 triệu người Libya ủng hộ Gaddafi  đang lưu vong tại Ai Cập và hơn 300.000 người phiêu bạt ở Trung Đông - tương đương 1/4 dân số Libya - sẵn sàng trở về, nếu Saif được tạo cơ hội.

Thực ra, việc đặt vấn đề Saif al-Islam Gaddafi là nhân tố duy nhất có thể mang lại hoà bình cho Libya đã được chính giới truyền thông phương Tây đề cập từ lâu, ngay  khi ông ta còn chưa được thả tự do và trước khi người dân Libya thể hiện ý nguyện. 

Nga tang hinh o Libya, Tong thong Putin tinh gi?
Trong bối cảnh Libya hỗn loạn trong vòng xoáy vô định

Bởi Saif từng được coi là nhà chính trị cấp tiến có thể đưa đất nước Libya sang một giai đoạn phát triển mới, khi ông ta đứng về phe cải cách và sẵn sàng đối đầu với cha mình để thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân Libya và hạn chế kiểm soát truyền thông.

Theo nhận định của BBC, nếu như không có cuộc nổi dậy năm 2011 của các bộ tộc ở miền Tây chống lại chính phủ, có thể đất nước Libya sẽ có hướng phát triển khác và Saif sẽ là nhân vật trung tâm của một nền chính trị mới tại Libya.

Trong khi đó, cả lực lượng đang kiểm soát miền đông Libya và chính phủ Đoàn kết Quốc gia Libya được phương Tây chống lưng đang kiểm soát miền tây Libya đều không đủ uy tín để có thể trở thành trung tâm đoàn kết quốc gia Libya.

Còn với Moscow, cả hai lực lượng này dù là "người của Mỹ" hay là "người thân Mỹ" cũng đều có những rào cản cho việc đặt niềm tin chiến lược, bởi đó đều là lực lượng chống Gaddafi và đều được Mỹ-phương Tây chống lưng.

Họ tìm đến Nga chỉ vì thất vọng với phương Tây, còn Nga kết nối với họ vì điều đó giúp Nga được hái quả ngọt tại Libya. Tuy nhiên, để tạo một thế cờ mới thì đó chưa phải là những nhân tố thực sự đáng tin cậy, vì vậy Nga chọn Saif al-Islam Gaddafi.

Thứ ba, đối với phương Tây, Saif al-Islam được cho là không gặp phản ứng quá bất lợi, nếu "Thái tử nhà Gaddafi" trở lại chính trường Libya giữa thời hỗn loạn.

Bởi lẽ, trước khi nổ ra cuộc nội chiến, chế độ Gaddafi đã hợp tác rất tốt với CIA và các cơ quan tình báo phương Tây trong việc tấn công tiêu diệt các nhóm khủng bố trong khu vực - Gaddafi được xem là kẻ thù trực diện của Al-Qaeda.

Sự hợp tác đó đã giúp cho Mỹ và Libya ổn định được khu vực Bắc Phi và kiểm soát được lượng người di cư vào châu Âu. Trong khi hiện nay vấn đề dân di cư vẫn là ác mộng với phương Tây, nhất là EU.

Bên cạnh đó là tư tưởng và hành động của Saif trước khi chế độ Gaddafi bị lật đổ đã khiến ông ta được xem là người có thể trung hoà ảnh hưởng từ cả phương Tây lẫn hiệu ứng chính trị trong nước, trong đó có cả lực lượng đã vấy máu Gaddafi.

Saif đã tham gia vào các cuộc đàm phán dẫn đến việc chế độ Gaddafi từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân. Saif là nhân vật trung gian giúp giải thoát cho 6 bác sĩ Bungari bị buộc tội làm lây nhiễm HIV cho nhiều trẻ em ở Libya.

Saif đã tham gia thương lượng bồi thường các cho gia đình của những nạn nhân trong vụ khủng bố trên chuyến bay 103 của hãng Pan Am bị đánh bom và nổ tung trên bầu trời ở Lockerbie, Scotland, năm 1988.

Nga tang hinh o Libya, Tong thong Putin tinh gi?
thì việc đưa Saif al-Islam Gaddafi trở lại là nước cờ khả dĩ nhất

Kết quả là sau các thỏa thuận ấy, những biện pháp trừng phạt về cả chính trị và kinh tế của quốc tế nhằm vào chế độ Gaddafi đã được dỡ bỏ, giúp cho Libya có điều kiện bắt tay vào một kỷ nguyên của sự đổi thay.

Trong tình hình Libya hiện nay, với Mỹ-phương Tây và những thực thể góp công phá nát Libya nhưng thất bại thảm hại trong việc tạo ra một bàn cờ chính trị mới tại quốc gia Bắc Phi này, thì Saif al-Islam Gaddafi xuất hiện là "phúc chứ không phải hoạ".

Với thực thế như vậy, nước đi của Nga tưởng mạo hiểm lại trở nên rất chắc chắn và có nhiều công lực. Vì thế, Moscow ủng hộ cơ chế của Mỹ-phương Tây trong giải quyết vấn đề Libya, nhưng không hoàn toàn ủng hộ các định chế mà họ tạo ra.

Như vậy, Tổng thống Putin lựa chọn cho Nga tàng hình - chứ không hữu hình hay vô hình - tại Libya, có thể được xem là cách "chạy chỗ" cho nước cờ mới liên quan tới quân cờ chiến lược Saif al-Islam Gaddafi.

Chưa biết nước cờ của Tổng thống Putin sẽ phát tác hiệu ra sao và liệu Moscow có thể giúp Saif al-Islam Gaddafi có thể hiện hình, chúng ta cùng chờ xem.

Ngọc Việt

Thứ Năm, 02/07/2020 07:16

Sự Kiện