Quan hệ Mỹ-Belarus tan băng nhanh, Putin đi tiếp nước cờ gì?

(Quan hệ quốc tế) - Khi giá trị và ý nghĩa địa chiến lược-địa chính trị bị tối thiểu hoá thì Belarus có thể chỉ còn là "con rối" trong chính sách của ngoại giao nước lớn...

Mỹ đề cử Đại sứ tại Belarus, chính thức làm tan băng quan hệ giữa hai nước

Thông cáo báo chí của Nhà Trắng cho hay, ngày 20/4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố ý định đề cử bà Julie Fisher làm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Hợp chủng quốc Hoa Kỳ tại Cộng hòa Balarus, theo Reuters.

Theo giới thiệu của Văn phòng Tổng thống Mỹ, bà Julie Fisher có bằng cử nhân của Đại học Bắc Carolina và bằng Cao học của Đại học Princeton. Bà Julie Fisher hiện giữ chức Phó Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, đặc trách Tây Âu và EU.

Bà Julie Fisher từng là Phó đại diện thường trực của Phái đoàn Mỹ tại NATO, Phó Giám đốc Văn phòng về các vấn đề Bắc Mỹ, Baltic, các vấn đề về chính sách hoạt động và liên quan đến phòng thủ và răn đe của Mỹ.

Quan he My-Belarus tan bang nhanh, Putin di tiep nuoc co gi?
Bà Julie Fisher - người được để cử làm tân Đại sứ Mỹ tại Belarus

Bà Julie Fisher từng làm việc trong Đại sứ quán Mỹ tại Gruzia, tại Ukraine và tại Nga. Bà từng làm việc trong Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, từng là Thư  ký Ngoại trưởng Mỹ, Trưởng văn phòng phụ trách các vấn đề Châu Âu và Cận Đông.

Có thể thấy, người được chỉ định làm tân Đại sứ Mỹ tại Belarus sau hơn một thập kỷ đóng băng quan hệ giữa hai nước, có khá nhiều kinh nghiệm trong các vấn đề an ninh và đối ngoại của Mỹ.

Trong khi đó, theo thông cáo báo chí của Bộ Ngoại giao Mỹ lý giải về việc nước này tại bổ nhiệm Đại sứ tại Belarus, qua đó chính thức làm tan băng quan hệ giữa Minsk và Washington, đã ghi rõ :

"Kể từ khi lên nắm quyền năm 1994, Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko đã củng cố quyền lực thông qua đàn áp rộng rãi. Năm 1996, Lukashenko đã phản ứng với những chỉ trích của phương Tây về một cuộc trưng cầu dân ý.

Tổng thống Alexander Lukashenko đã giải tán Quốc hội và mở rộng quyền lực của Tổng thống, và tạm thời phong toả Đại sứ quán Mỹ và Đại sứ quán Liên minh Châu Âu tại Belarus.

Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2006, khi Lukashenko vi phạm các quy tắc quốc tế và bầu cử không công bằng, Mỹ đã thực thi hạn chế đi lại và trừng phạt tài chính đối với 9 thực thể nhà nước và 16 cá nhân của Belarus, gồm cả Lukashenko.

Năm 2008, sau khi Mỹ siết chặt lệnh trừng phạt do các hành vi vi phạm nhân quyền ngày càng tồi tệ ở Belarus, chính quyền Belarus đã trục xuất Đại sứ Mỹ và 30 trong số 35 nhà ngoại giao Mỹ.

Tháng 8/2015, Tổng thống Lukashenko đã thả 6 tù nhân chính trị của Belarus. Đáp lại, Mỹ đã đưa ra biện pháp trừng phạt hạn chế, đình chỉ các biện pháp trừng phạt đối với các thực thể thuộc nhà nước Belarus.

Năm 2019, Mỹ và Belarus tuyên bố trao đổi đại sứ là bước tiếp theo trong việc bình thường hóa quan hệ song phương. Việc cải thiện mối quan hệ ngày càng tăng là xuất phát từ các tiến bộ về dân chủ và nhân quyền của Belarus".

Quan he My-Belarus tan bang nhanh, Putin di tiep nuoc co gi?
Quan hệ Mỹ-Belarus đã tan băng

Như vậy là, với việc Tổng thống Trump đề cử Phó Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, đặc trách Tây Âu và EU làm tân Đại sứ tại Belarus thì chuyến đi "phá băng" của Ngoại trưởng Mike Pompeo đã thành công - "băng đã tan" trong quan hệ Mỹ-Belarus.

Quan hệ Mỹ-Belarus tan băng, Putin sẽ đi tiếp nước cờ gì?

Việc Mỹ cử Đại sứ tại Belarus, đã làm tan băng quan hệ giữa Washington và Minsk chắc chắn có ảnh hưởng tới quan hệ Nga-Belarus, chứ không phải như khẳng định của Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo.

Bởi dù chưa thể khẳng định những chuyển động tại Belarus đã lệch chuẩn Nga, song rõ ràng không thể phủ nhận đã có sự lệch pha giữa Minsk với Moscow. Tuy nhiên, điều này không bất ngờ với Moscow, thậm chí nó còn được Kremlin "mở đường".

Theo giới phân tích, để quan hệ Mỹ-Belarus nhanh chóng tan băng dường như là chủ đích của Tổng thống Nga Vladimir Putin, khi có thể nhận diện nó vừa là chủ trương của Moscow, vừa là nước cờ của Putin.

Thứ nhất, về chủ trương của Nga : Nga đã để xảy ra cuộc "khủng hoảng dầu" với Belarus, buộc Minsk phải đa dạng nguồn cung, tạo cơ hội cho Washington sử dụng "củ cà rốt năng lượng” để cuốn Belarus vào vòng xoáy lợi ích Mỹ.

Mặt khác, khi Tổng thống Putin cải cách chính trị, trong đó có bổ nhiệm lãnh đạo Cơ quan thuế liên bang Mikhail Mishustin - người bị cho là tác nhân của cuộc "khủng hoảng dầu" - làm thủ tướng, đẩy nhanh việc làm tan băng cho quan hệ Mỹ-Belarus.

Và thực tế cho thấy Washington đã tập trung vào cuộc "khủng hoảng dầu" giữa Nga và Belarus, qua đó làm gia tăng sự lệch pha giữa Minsk với Moscow. Điều đó chẳng khác nào Moscow đã giúp Minsk dễ dàng “chịu đèn” Washington.

Vì vậy, tranh thủ lúc cuộc khủng hoảng dầu thế giới đang khiến Minsk có thể giảm phụ thuộc vào Moscow dễ dàng nhất, Washington đã thực hiện nước đi quyết định, khi cử Đại sứ tại Belarus, kết thúc việc đóng băng cho quan hệ Mỹ-Belarus.

Với những diễn tiến như vậy, có thể nhận diện Nga đã chủ trương tạo đổi thay trong quan hệ với Belarus khi Minsk lệch pha. Điều này thể hiện sự nhất quán trong chiến lược đối ngoại của Tổng thống Putin là "đối tác tốt quan trọng hơn đồng minh tồi".

Quan he My-Belarus tan bang nhanh, Putin di tiep nuoc co gi?
Chính sách đối ngoại của Putin cần cho nước Nga những đối tác tốt, chứ không giữ những đồng minh tồi

Thứ hai, về nước cờ của Putin : Khi Minsk có chuyển động lệch pha, Moscow không hiệu chỉnh mà có còn động thái chẳng khác gì đẩy Minsk về phía Washington. Điều này giúp Nga tránh sập bẫy Mỹ, còn Mỹ có nguy cơ dính hồi mã thương.

Khi Belarus, vừa là đồng minh, vừa là nước láng giềng "giậu liền giậu, sân liền sân" với Nga, có những chuyển động lệch pha thì chắc chắn sẽ là nguy hiểm với Nga, vậy mà Tổng thống Putin không có những chính sách quyết liệt, chứng tỏ Putin có ý đồ.

Đơn giản là muốn giữ Minsk lúc này thì sẽ phải đánh đổi bằng lợi ich của nước Nga và như thế hoàn toàn có thể rơi vào đòn bập bênh lợi ích của Belarus và đó cũng sẽ chính là cái bẫy của Washington.

Khi Putin không chọn việc đánh đổi lợi ích để giữ đồng minh mà vẫn phải đảm bảo an toàn cho nước Nga thì chắc chắn cựu điệp viên KGB này phải có các nước cờ hoá giải nguy hại đến từ các thế cờ của Mỹ và Belarus.

Có thể thấy, sự lệch pha của chính quyền Minsk với Moscow thực ra chỉ là sự ruồng rẫy với Nga, không chỉ là do lợi ích bị sụt giảm, mà còn muốn độc lập với Moscow. Đây là nguy cơ Belarus rơi vào vòng xoáy ngoại giao nước lớn Mỹ-Nga.

Khi Belarus rơi vào vòng xoáy ngoại giao nước lớn Mỹ-Nga, thì Minsk sẽ không chỉ lệ thuộc Moscow mà cả Washington, lúc đó các nước cờ của Putin hoàn toàn có thể tối thiểu hoá giá trị và ý nghĩa địa chiến lược-địa chính trị của Belarus.

Khi giá trị và ý nghĩa địa chiến lược-địa chính trị bị tối thiểu hoá thì một thực thể chỉ còn là "con rối" trong chính sách của ngoại giao nước lớn. Bài học về hành động của Kiev và Tbilisi còn rất nóng hổi với Minsk.

Còn với Mỹ, cho đến lúc này, có thể khẳng định rằng Washington chưa thể tạo đột biến tại Belarus nói riêng, trong không gian hậu Xô Viết nói chung, mà nguyên nhân nằm trong ngay mưu đồ và phương cách thực hiện mưu đồ của họ.

Có thể nhận diện, Mỹ hướng tới những “anh em cũ của Nga” chỉ duy nhất muốn làm hại Moscow, từ đó biến những "anh em cũ của Nga" thành những thực thể phụ thuộc vào hệ quy chiếu Mỹ.

Quan he My-Belarus tan bang nhanh, Putin di tiep nuoc co gi?
Phía sau việc cựu điệp viên KGB Putin giúp cho cựu Giám đốc CIA Pompeo thành công trong việc phá băng cho quan hệ Mỹ-Belarus là gì?

Với thực tế như vậy, rõ ràng việc lật tẩy mưu đồ của Washington là có thể khiến Mỹ không thể thành công ngay trong các nước cờ của mình, thậm chí đánh sập mọi thế cờ của Mỹ. Có lẽ bài học ở Armenia là lời cảnh báo không thể quên với Washington.

Như vậy, Mỹ cử Đại sứ tại Belarus chỉ có thể được xem là sự kiện mang ý nghĩa là đánh dấu sự tan băng trong quan giữa Mỹ và Belarus, còn để làm sao cho Belarus lệch chuẩn Nga thì không hề dễ dàng.

Bởi muốn thực hiện được điều đó thì cả Minsk và Washington phải hoá giải được những nước cờ của Putin. Chưa biết nhà lãnh đạo Nga sẽ đi nước cờ gì và bộ đôi "đồng minh-đối thủ" Mink-Washington sẽ hoá giải ra sao, chúng ta cùng chờ xem.

Ngọc Việt

Thứ Bảy, 02/05/2020 07:50

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện