Quân sự-chính trị thế giới 2021: Nga trong lò lửa Trung Đông

(Quan hệ quốc tế) - Trung Đông năm 2020-2021 vẫn đầy rẫy những xung đột và bất ổn với sự can dự của nhiều cường quốc, nhưng vị thế của Nga đang dần được nâng cao.

Trong kỳ trước với tiêu đề: Quân sự-chính trị thế giới 2020: Ngập tràn bất ổn khó lường, chúng ta đã có một cái nhìn khái lược về tình hình chính trị-quân sự thế giới năm 2020 và những tác động có thể đối với năm 2021.

Trong các khu vực trên thế giới, Trung Đông vẫn là điểm nóng của sự bất ổn, là một đấu trường nơi các lợi ích quyền lực toàn cầu và khu vực đan xen và xung đột. Cuộc đối đầu quan trọng nhất là giữa một bên là các lực lượng do Mỹ và Israel lãnh đạo với Iran và các quốc gia đồng minh, cùng với các nhóm dân quân người Shiite mà nước này ủng hộ ở khắp Trung Đông.

Các bên đối lập đã bị cuốn trong vòng xoáy vô tận của các cáo buộc lẫn nhau, các lệnh trừng phạt, các sự cố quân sự và chiến tranh ủy nhiệm, gần đây đối đầu thậm chí đã vượt qua ngưỡng hạn chế trao đổi các cuộc tấn công tên lửa do tình trạng đối đầu khu vực ngày càng tồi tệ.

Nga và Thổ Nhĩ Kỳ - quốc gia NATO đang xa rời Washington do những thay đổi trong xu hướng toàn cầu và bất đồng ngày càng tăng với các đồng minh và đối tác - cũng đóng một vai trò quan trọng trong khu vực, mà không trực tiếp tham gia vào cuộc đối đầu giữa các lực lượng ủng hộ Israel và Iran.

Quan su-chinh tri the gioi 2021: Nga trong lo lua Trung Dong
Trung Đông vẫn là khu vực bất ổn nhất trên thế giới

Phần châu Á của Trung Đông

Syria vẫn chưa có hòa bình

Cũng như những năm gần đây, Syria và Iraq năm 2020 vẫn là những điểm nóng lớn nhất. Việc tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) bị tiêu diệt và cái chết của thủ lĩnh Abu Bakr al-Baghdadi đã không chấm dứt sự tồn tại của nó như một nhóm khủng bố.

Nhiều tay súng tàn quân IS và các phần tử ủng hộ tích cực sử dụng sự bất ổn trong khu vực như một cơ hội để bảo tồn di sản của Khalifate. Chúng vẫn hoạt động chủ yếu dọc theo biên giới Syria-Iraq và dọc theo bờ đông sông Euphrates ở Syria.

Các khu trại tạm thời cho người di tản và gia đình, người thân của các chiến binh IS trên lãnh thổ do Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) kiểm soát ở đông bắc Syria cũng là nơi sinh sôi nảy nở tư tưởng khủng bố.

Đáng chú ý, những khu vực này cũng là nơi có sự hiện diện trực tiếp của lực lượng Mỹ, hoặc như trong trường hợp các trại của SDF, là sự hiện diện của các lực lượng do Mỹ hỗ trợ.

Mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa cấp tiến phát triển còn bao gồm việc không thể đạt được một giải pháp ngoại giao toàn diện có thể kết thúc cuộc xung đột Syria theo cách mà tất cả các bên tham chiến ở Syria (Nga, Mỹ, Tiran, hổ Nhĩ Kỳ, Israel…) chấp nhận được.

Washington không quan tâm đến việc ổn định Syria bởi vì ngay cả khi Assad rời đi, người kế nhiệm chắc chắn cũng sẽ củng cố chính quyền Damascus vốn dĩ là đồng minh với Nga và Iran.

Phản đối Iran và ủng hộ Israel đã trở thành nền tảng chính trong chính sách của Mỹ dưới thời chính quyền Trump. Do đó, Washington đang ủng hộ tư tưởng ly khai của ban lãnh đạo SDF (thực ra là người Kurd) và thậm chí còn cho phép lực lượng này tham gia vào hoạt động cướp các giếng dầu của Syria trong vùng kiểm soát của liên quân Mỹ, mà các công ty Mỹ có liên hệ với Lầu Năm Góc và các cơ quan tình báo Mỹ đang tham gia.

Tình báo Mỹ cũng hỗ trợ Israel trong các hoạt động chiến tranh tâm lý và thông tin, cũng như các cuộc tấn công quân sự nhằm làm suy yếu lực lượng trung thành với ông Bashar al-Assad và lực lượng Iran đóng tại Syria.

Quan su-chinh tri the gioi 2021: Nga trong lo lua Trung Dong
Sự can thiệp của nhiều thế lực nước ngoài khiến Syria vẫn chưa có hòa bình

Chống Iran, Mỹ giảng hòa Israel-Ả rập, phớt lờ quyền lợi Palestine

Bất chấp những thắng lợi về mặt tuyên truyền, trên thực tế, các nỗ lực của Israel đã không thành công vào năm 2020 khi Iran tiếp tục củng cố các vị trí và khả năng quân sự trên lãnh thổ của quốc gia đồng minh.

Thành công của Tehran trong việc thiết lập và củng cố một hành lang trên bộ nối Lebanon, Syria, Iraq và Iran đóng một vai trò quan trọng. Việc Iran liên tục mở rộng sự hiện diện quân sự và cơ sở hạ tầng gần thị trấn al-Bukamal, ở biên giới Iraq và Syria, cho thấy tầm quan trọng của dự án đối với Tehran.

Chính quyền Tel Aviv nhiều lần tuyên bố rằng, Iran đang sử dụng hành lang đó để trang bị vũ khí hiện đại cho các lực lượng thân Iran ở miền nam Syria và Hezbollah Lebanon.

Một Nhà nước cho người Palestine cũng là một câu hỏi quan trọng đối với Israel và các nhà hoạt động hành lang của họ ở Washington. “Thỏa thuận thế kỷ” được Mỹ tung hô hóa ra không khác hơn gì một lời đề nghị người Palestine từ bỏ cuộc đấu tranh cho nhà nước của mình.

Đúng như dự đoán, sáng kiến ​​này không dẫn đến đột phá trong quan hệ Israel-Palestine. Ngược lại, nó tạo thêm một động lực để người Palestine phản kháng lại các yêu cầu đang được áp đặt.

Bên cạnh đó, chính quyền Trump đã ghi được một thành công ngoại giao khi buộc UAE và Bahrain bình thường hóa quan hệ của họ với Israel sau Hiệp định Abraham tháng 9 vừa qua, còn Riyadh cũng công khai hợp tác với Tel Avip. Đó là một thắng lợi lịch sử đối với chính sách của Mỹ-Israel ở Trung Đông.

Việc công khai “tích hợp” các chế độ quân chủ Ả Rập và Israel vào một khối đồng minh với Mỹ đã củng cố vị trí của Iran với tư cách là quốc gia duy nhất không chỉ tuyên bố mình là người bảo vệ Palestine và thế giới Hồi giáo, mà còn thực sự biến lời nói thành hành động thực tế.

Hoàng gia Saudi Arabia sẽ đặc biệt chịu thiệt hại về sự mất lòng tin trong cộng đồng dân cư, vốn đã bị tổn hại nghiêm trọng bởi cuộc chiến thất bại ở Yemen và gia tăng đối đầu với UAE, khi cả hai đều đang sử dụng điểm yếu của nước láng giềng để tuyên bố quyền lãnh đạo trên Bán đảo Ả Rập.

Quan su-chinh tri the gioi 2021: Nga trong lo lua Trung Dong
Hiệp định Abraham đã giảng hòa quan hệ Israel-Ả rập, gây bất lợi cho người Palestine

Phần châu Phi của Trung Đông

Xung đột tiếp diễn ở Bắc và Đông Phi

Sahel và vùng phụ cận của Hồ Chad vẫn là những khu vực mà các nhóm khủng bố có liên hệ với al-Qaeda và IS đang hoạt động mạnh mẽ. Còn IS và nhóm phiến quân Boko-Haram tiếp tục gieo rắc hỗn loạn ở khu vực biên giới giữa Niger, Nigeria, Cameroun và Chad.

Bất chấp mọi nỗ lực của các chính phủ trong khu vực, những kẻ khủng bố vẫn tiếp tục kiểm soát các vùng lãnh thổ rộng lớn và là mối đe dọa đáng kể đối với an ninh khu vực.

Đối với Ai Cập, vấn đề cốt yếu là chống khủng bố và sự hiện diện của các nhóm liên kết với Tổ chức Anh em Hồi giáo mà Cairo coi là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia.

Nhiệm vụ quân sự hạn chế của một cường quốc truyền thống trong khu vực như Pháp tại khu vực Sahara-Sahel đã thất bại và không thể đảm bảo hỗ trợ đầy đủ cho các lực lượng trong khu vực để ổn định tình hình.

Xung đột mới ở Ethiopia là một vấn đề riêng biệt, trong đó chính phủ liên bang bị lôi kéo vào một cuộc nội chiến chống lại Mặt trận Quốc gia Giải phóng Tigray đang kiểm soát tỉnh này. Cuộc xung đột mang tính chất sắc tộc-phong kiến ​​giữa giới tinh hoa liên bang và giới lãnh đạo các tỉnh có nguy cơ gây mất ổn định toàn bộ đất nước nếu nó vẫn tiếp diễn.

Nga củng cố vị thế trên Biển Đỏ

Thật đáng ngạc nhiên là danh sách các bên củng cố vị thế của họ ở Biển Đỏ còn bao gồm cả Nga. Vào cuối năm 2020, người ta biết rằng Nga đã đạt được thỏa thuận với Sudan về việc thành lập một cơ sở hậu cần-kỹ thuật hải quân, nơi có mọi điều kiện và khả năng trở thành một căn cứ hải quân toàn diện.

Chỗ đứng này sẽ cho phép Hải quân Nga tăng cường sự hiện diện trên các tuyến đường cung cấp năng lượng hàng hải quan trọng trên chính Biển Đỏ và khu vực giữa eo biển Bab-El-Mandeb nối Biển Đỏ với vịnh Aden và vịnh Aden với vùng ven biển Oman.

Đối với Nga, nước chưa có cơ sở hạ tầng hải quân trong khu vực kể từ khi Liên Xô tan rã, đó là một bước đột phá ngoại giao quan trọng. Về phần mình, ban lãnh đạo Sudan rõ ràng coi sự hiện diện quân sự của Nga là một yếu tố an ninh trọng yếu cho phép nước này có một đối trọng cân bằng các biện pháp nguy hại tiềm tàng của phương Tây.

Quan su-chinh tri the gioi 2021: Nga trong lo lua Trung Dong
Nga đã mở một căn cứ bảo đảm hải quân ở quốc gia ven Biển Đỏ là Sudan

Căn cứ hải quân ở Sudan cùng với hai căn cứ không/hải quân ở Syria đã cho thấy sự trở lại mạnh mẽ của nước Nga ở khu vực Trung Đông và châu Phi sau thời kỳ hậu Liên Xô. Trong tương lai, nếu mở thêm được các căn cứ quân sự ở Ai Cập và đảo Síp, Nga có đầy đủ khả năng trở thành một thế lực thống trị khu vực này.

Nga gia tăng ảnh hưởng

Trong suốt năm 2020, Moscow và Bắc Kinh tiếp tục hợp tác trong các dự án ở châu Phi, dần dần loại bỏ các cường quốc hậu thuộc địa truyền thống trong một số lĩnh vực quan trọng.

Sự hiện diện của các chuyên gia quân sự Nga tại Cộng hòa Trung Phi, nơi họ hỗ trợ chính quyền trung ương tăng cường lực lượng, chống leo thang xung đột cục bộ và đảm bảo an ninh cho các cơ sở kinh tế của Nga, hiện là một thực tế được nhiều người biết đến.

Các chuyên gia quân sự và những nhà ngoại giao Nga cũng đang hoạt động ở một đất nước đang chìm trong cuộc nội chiến là Libya, nơi UAE và Ai Cập ủng hộ Thống chế Khalifa Haftar và Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ chính phủ Tripoli.

Dưới vỏ bọc của các tuyên bố kêu gọi hòa bình và ổn định, các tác nhân nước ngoài đang bận rộn khai thác các nguồn năng lượng của Libya.

Tình hình bùng nổ xung đột ở châu Phi cho thấy các cường quốc châu Âu thời hậu thuộc địa và “Sen đầm toàn cầu” (ám chỉ Mỹ) thống trị lục địa đó trong nhiều thập kỷ qua đã không quan tâm đến việc giải quyết vấn đề thực tế của lục địa đen.

Các tác nhân phương Tây chủ yếu tập trung vào việc khai thác các nguồn lực tài nguyên của những đất nước này, không màng tới quyền lợi của dân chúng, mà chỉ đảm bảo lợi ích cho một nhóm hẹp các chính trị gia và các tổ chức liên kết với nước ngoài.

Giờ đây, phương Tây buộc phải cạnh tranh không chính thức với Nga và Trung Quốc, hai đối tác này sẽ sử dụng một cách tiếp cận khác có thể được mô tả dưới khẩu hiệu “Tăng cường ổn định khu vực để bảo vệ đầu tư vào các dự án kinh tế”. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi các tác nhân truyền thống có ảnh hưởng đang dần lép vế trước các thế lực mới nhưng mang tính xây dựng hơn.

Trong kỳ sau chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu về những bất ổn của Mỹ và khu vực châu Mỹ-Latinh.

  • Thiên Nam

Thứ Tư, 06/01/2021 07:32

Sự Kiện